Faktyczne możliwości inwalidów
wzroku
Pełna rehabilitacja inwalidów wzroku, zwłaszcza społeczna,
wymaga walki z wypaczonymi poglądami, z przecenianiem i niedocenianiem
ich możliwości.
Niewidomi i słabowidzący nie mają żadnych nadprzyrodzonych zdolności,
sprawności ani właściwości. Pod tym względem nie różnią się od
ludzi obdarzonych wzrokiem. Mogą osiągnąć bardzo dużo, ale tylko przez
wytrwałość, pracowitość, zwiększony wysiłek, upór w dążeniu do
celu. Nawet czynności, które ludzie wykonują w sposób
zautomatyzowany, nie wymagający uwagi i wysiłku, niewidomi muszą się
specjalnie nauczyć i stosować specjalne techniki ich wykonywania.
Chodzenie np. ludziom widzącym nie sprawia najmniejszych trudności.
Niewidomi muszą opanować technikę posługiwania się białą laską, muszą
ciągle mieć napiętą uwagę, wiele pamiętać, przezwyciężać strach itp.
Nie oznacza to, że niewidomi mają znikome możliwości. Ograniczenia
występujące w ich życiu są ogromne, ale i możliwości nie są małe.
Niewidomi, o ile są dobrze zrehabilitowani, mogą wykonywać wiele
czynności dnia codziennego i samoobsługowych. Mogą w znacznym stopniu
samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe, sprzątać, prać, prasować,
przyrządzać posiłki i załatwiać inne sprawy związane z normalnym
życiem. Mogą też dokonywać drobnych napraw używanego sprzętu itp.
Wszystko to mogą i jeszcze więcej, jeżeli są zaradni, zręczni, dobrze
przygotowani do życia. Są również ludzie widzący, którzy
nie wszystkie czynności potrafią wykonywać. Nie wszyscy niewidomi i
słabowidzący też to potrafią, ale możliwości takie istnieją.
Niewidomi i słabowidzący mogą uczyć się w różnych szkołach. Mogą
uczęszczać do specjalnych szkół i pobierać naukę w systemie
zintegrowanym. Mogą uczyć się w niektórych zasadniczych szkołach
zawodowych, liceach zawodowych i ogólnokształcących, technikach,
szkołach pomaturalnych, studiować na wielu kierunkach w szkołach
wyższych, ze studiami doktoranckimi włącznie. Oczywiście nie wszystkie
kierunki szkolenia zawodowego są dostępne dla inwalidów wzroku.
Są w tej dziedzinie poważne ograniczenia, ale i możliwości są znaczne.
Istnieją setki zawodów i czynności zawodowych, które mogą
wykonywać inwalidzi wzroku. Istnieją też prace i zawody, których
wykonywać nie mogą. Nie jest to jednak najważniejsze. Człowiek widzący
też nie może wykonywać wszystkich zawodów. Ograniczenia wynikają
chociażby z powodu miejsca zamieszkania, klimatu, uwarunkowań
społecznych i wielu innych. Bez wątpienia Czech ma mniejsze możliwości
zostania marynarzem niż Brytyjczyk, a Eskimos mniejsze możliwości
zostania rolnikiem niż np. Holender. Nie znaczy to jednak, że Czesi i
Eskimosi nie mają żadnych zawodowych możliwości.
Niewidomi mogą wykonywać wiele prac o charakterze umysłowym,
artystycznym i twórczym. Mogą być naukowcami, informatykami,
prawnikami, tłumaczami, psychologami, socjologami, nauczycielami,
ekonomistami, pracownikami administracji itp. Mogą i są literatami,
muzykami, śpiewakami. Wielu niewidomych wykonuje zawód
masażysty. Pracują też jako tokarze, frezerzy, monterzy, dziewiarze,
szczotkarze, telefoniści, w kontroli jakości itp. W rolnictwie,
zwłaszcza gospodarstwach hodowlanych, też mogą znaleźć zatrudnienie.
Nie wszystkie te możliwości są w pełni wykorzystane. Pracodawcy
najczęściej nie znają możliwości niewidomych i nie chcą ich zatrudniać.
Czynny wypoczynek, korzystanie z rozrywek, życie towarzyskie to
również dziedziny dostępne dla inwalidów wzroku.
Występują tu ograniczenia, trudności, potrzeba pomocy podobnie jak w
życiu codziennym i pracy zawodowej, możliwości jednak istnieją i to
niemałe.
Niewidomi uprawiają turystykę górską i nizinną, pieszą, rowerową
i z zastosowaniem sprzętu pływającego. Uprawiają też niektóre
dyscypliny sportu. Z lekkiej atletyki, w pewnym zakresie, dostępne są
między innymi: biegi z maratońskimi włącznie, skok w dal,
trójskok, pchnięcie kulą, rzut oszczepem. Dostępne jest
uprawianie dżudo, gry zespołowe z zastosowaniem piłek dzwoniących,
kolarstwo (na tandemach), wioślarstwo, żeglarstwo, pływanie,
niektóre sporty zimowe itp. Bardzo popularne wśród
inwalidów wzroku są szachy. Dostępny jest też brydż sportowy i
towarzyski.
Niewidomi mogą czytać książki, muzykować i słuchać muzyki, komponować.
Mogą zajmować się recytacją, gawędziarstwem. Mogą rzeźbić i uprawiać
zbieractwo. Życie towarzyskie i działalność społeczna dostępne są w
szerokim zakresie. Podobnie dostępne jest życie rodzinne.
Z powyższego, pobieżnego przeglądu możliwości inwalidów wzroku
wynika, że nie są one małe. I to są fakty, a nie mity. W każdym
przypadku jednak, w życiu codziennym, pobieraniu nauki, wykonywaniu
pracy zawodowej, uprawianiu sportu, turystyki i pozostałych dziedzinach
życia niezbędne jest dobre przygotowanie niewidomych do samodzielnego
wykonywania różnych czynności. Konieczny jest ich wysiłek,
świadome, konsekwentne dążenie do celu. Konieczne jest tworzenie
specjalnych warunków i pomoc ludzi widzących. Przykładem
ułatwień wykorzystania możliwości niewidomych mogą być pies-przewodnik
i różnorodny sprzęt rehabilitacyjny. Pierwszy znakomicie ułatwia
poruszanie się po mieście i innych drogach publicznych. Gwarantuje też
znaczny stopień bezpieczeństwa niewidomego. Sprzęt rehabilitacyjny może
ułatwić lub wręcz umożliwić wykonywanie wielu drobnych i bardziej
złożonych czynności. Zastosowanie np. komputera wyposażonego w mowę
syntetyczną dla niewidomych lub program powiększający dla
słabowidzących, stwarza niewyobrażalne wręcz możliwości.
Niewidomi potrzebują również pomocy finansowej. Bez takiej
pomocy ich warunki życia będą gorsze niż ludzi widzących o podobnych
dochodach. Wynika to ze zwiększonych wydatków na zakup sprzętu
rehabilitacyjnego i jego eksploatację, opłatę pomocy innych ludzi,
szybszego zużywania się odzieży, obuwia itp.
Niewidomi bardzo wytrwali, inteligentni i świadomi celu mogą w znacznym
stopniu samodzielnie przezwyciężać ograniczenia i trudności wynikające
z ich inwalidztwa. Większość jednak potrzebuje przy tym pomocy.
Reasumując można stwierdzić, że niewidomi, chociaż nie posiadają
nadnaturalnej zdolności, mogą pracować, wykonywać wiele czynności w
domu, wychowywać dzieci, uprawiać sport i turystykę, czytać książki,
słuchać muzyki, bawić się, pracować społecznie i pomagać innym ludziom,
uczyć się, kochać i być kochanymi, korzystać z dóbr kultury i
tworzyć kulturę, pić wódkę, grać w brydża, w szachy i korzystać
z innych rozrywek w zależności od upodobań. Nie jest to mało i
przerasta możliwości czasowe jednego człowieka. Ludzie widzący mają
znacznie więcej możliwości. Ale i oni nie mogą zajmować się wszystkim.
Nie starczy im na to czasu. Nikt np. nie może przeczytać wszystkich
książek znajdujących się w bibliotekach, chociażby bardzo lubił i
chciał. Tylko na to jedno człowiekowi życia nie starczy. Każdy musi
wybierać, czym się zająć, Niewidomi, jak już wspomniano, mają większe
możliwości, niż pozwala im ograniczony czas, na ich wykorzystanie, i
chociaż są one skromniejsze niż możliwości ludzi widzących, nie są one
małe. Inwalidztwo powoduje poważne ograniczenia. Nie są one jednak tak
wielkie, żeby nie mogły być w znacznym stopniu przezwyciężone.
Ślepota z całą pewnością nie przekreśla wszystkich możliwości
człowieka. Z całą pewnością też nie wprowadza największych ograniczeń w
jego życie. Na pewno więcej niż ślepota ograniczeń powodują:
niektóre choroby psychiczne, głębsze upośledzenia umysłowe czy
np. całkowity paraliż. Najwięcej jednak ograniczeń i nieszczęść
spowodowanych jest głupotą, a tej, jak wiemy, jest niemało. Niestety,
utrata wzroku nie chroni nikogo przed własną głupotą. I to jest dopiero
największe nieszczęście.