Faktyczne możliwości inwalidów wzroku

Pełna rehabilitacja inwalidów wzroku, zwłaszcza społeczna, wymaga walki z wypaczonymi poglądami, z przecenianiem i niedocenianiem ich możliwości.
Niewidomi i słabowidzący nie mają żadnych nadprzyrodzonych zdolności, sprawności ani właściwości. Pod tym względem nie różnią się od ludzi obdarzonych wzrokiem. Mogą osiągnąć bardzo dużo, ale tylko przez wytrwałość, pracowitość, zwiększony wysiłek, upór w dążeniu do celu. Nawet czynności, które ludzie wykonują w sposób zautomatyzowany, nie wymagający uwagi i wysiłku, niewidomi muszą się specjalnie nauczyć i stosować specjalne techniki ich wykonywania. Chodzenie np. ludziom widzącym nie sprawia najmniejszych trudności. Niewidomi muszą opanować technikę posługiwania się białą laską, muszą ciągle mieć napiętą uwagę, wiele pamiętać, przezwyciężać strach itp. Nie oznacza to, że niewidomi mają znikome możliwości. Ograniczenia występujące w ich życiu są ogromne, ale i możliwości nie są małe.
Niewidomi, o ile są dobrze zrehabilitowani, mogą wykonywać wiele czynności dnia codziennego i samoobsługowych. Mogą w znacznym stopniu samodzielnie prowadzić gospodarstwo domowe, sprzątać, prać, prasować, przyrządzać posiłki i załatwiać inne sprawy związane z normalnym życiem. Mogą też dokonywać drobnych napraw używanego sprzętu itp. Wszystko to mogą i jeszcze więcej, jeżeli są zaradni, zręczni, dobrze przygotowani do życia. Są również ludzie widzący, którzy nie wszystkie czynności potrafią wykonywać. Nie wszyscy niewidomi i słabowidzący też to potrafią, ale możliwości takie istnieją.
Niewidomi i słabowidzący mogą uczyć się w różnych szkołach. Mogą uczęszczać do specjalnych szkół i pobierać naukę w systemie zintegrowanym. Mogą uczyć się w niektórych zasadniczych szkołach zawodowych, liceach zawodowych i ogólnokształcących, technikach, szkołach pomaturalnych, studiować na wielu kierunkach w szkołach wyższych, ze studiami doktoranckimi włącznie. Oczywiście nie wszystkie kierunki szkolenia zawodowego są dostępne dla inwalidów wzroku. Są w tej dziedzinie poważne ograniczenia, ale i możliwości są znaczne.
Istnieją setki zawodów i czynności zawodowych, które mogą wykonywać inwalidzi wzroku. Istnieją też prace i zawody, których wykonywać nie mogą. Nie jest to jednak najważniejsze. Człowiek widzący też nie może wykonywać wszystkich zawodów. Ograniczenia wynikają chociażby z powodu miejsca zamieszkania, klimatu, uwarunkowań społecznych i wielu innych. Bez wątpienia Czech ma mniejsze możliwości zostania marynarzem niż Brytyjczyk, a Eskimos mniejsze możliwości zostania rolnikiem niż np. Holender. Nie znaczy to jednak, że Czesi i Eskimosi nie mają żadnych zawodowych możliwości.
Niewidomi mogą wykonywać wiele prac o charakterze umysłowym, artystycznym i twórczym. Mogą być naukowcami, informatykami, prawnikami, tłumaczami, psychologami, socjologami, nauczycielami, ekonomistami, pracownikami administracji itp. Mogą i są literatami, muzykami, śpiewakami. Wielu niewidomych wykonuje zawód masażysty. Pracują też jako tokarze, frezerzy, monterzy, dziewiarze, szczotkarze, telefoniści, w kontroli jakości itp. W rolnictwie, zwłaszcza gospodarstwach hodowlanych, też mogą znaleźć zatrudnienie. Nie wszystkie te możliwości są w pełni wykorzystane. Pracodawcy najczęściej nie znają możliwości niewidomych i nie chcą ich zatrudniać.
Czynny wypoczynek, korzystanie z rozrywek, życie towarzyskie to również dziedziny dostępne dla inwalidów wzroku. Występują tu ograniczenia, trudności, potrzeba pomocy podobnie jak w życiu codziennym i pracy zawodowej, możliwości jednak istnieją i to niemałe.
Niewidomi uprawiają turystykę górską i nizinną, pieszą, rowerową i z zastosowaniem sprzętu pływającego. Uprawiają też niektóre dyscypliny sportu. Z lekkiej atletyki, w pewnym zakresie, dostępne są między innymi: biegi z maratońskimi włącznie, skok w dal, trójskok, pchnięcie kulą, rzut oszczepem. Dostępne jest uprawianie dżudo, gry zespołowe z zastosowaniem piłek dzwoniących, kolarstwo (na tandemach), wioślarstwo, żeglarstwo, pływanie, niektóre sporty zimowe itp. Bardzo popularne wśród inwalidów wzroku są szachy. Dostępny jest też brydż sportowy i towarzyski.
Niewidomi mogą czytać książki, muzykować i słuchać muzyki, komponować. Mogą zajmować się recytacją, gawędziarstwem. Mogą rzeźbić i uprawiać zbieractwo. Życie towarzyskie i działalność społeczna dostępne są w szerokim zakresie. Podobnie dostępne jest życie rodzinne.
Z powyższego, pobieżnego przeglądu możliwości inwalidów wzroku wynika, że nie są one małe. I to są fakty, a nie mity. W każdym przypadku jednak, w życiu codziennym, pobieraniu nauki, wykonywaniu pracy zawodowej, uprawianiu sportu, turystyki i pozostałych dziedzinach życia niezbędne jest dobre przygotowanie niewidomych do samodzielnego wykonywania różnych czynności. Konieczny jest ich wysiłek, świadome, konsekwentne dążenie do celu. Konieczne jest tworzenie specjalnych warunków i pomoc ludzi widzących. Przykładem ułatwień wykorzystania możliwości niewidomych mogą być pies-przewodnik i różnorodny sprzęt rehabilitacyjny. Pierwszy znakomicie ułatwia poruszanie się po mieście i innych drogach publicznych. Gwarantuje też znaczny stopień bezpieczeństwa niewidomego. Sprzęt rehabilitacyjny może ułatwić lub wręcz umożliwić wykonywanie wielu drobnych i bardziej złożonych czynności. Zastosowanie np. komputera wyposażonego w mowę syntetyczną dla niewidomych lub program powiększający dla słabowidzących, stwarza niewyobrażalne wręcz możliwości.
Niewidomi potrzebują również pomocy finansowej. Bez takiej pomocy ich warunki życia będą gorsze niż ludzi widzących o podobnych dochodach. Wynika to ze zwiększonych wydatków na zakup sprzętu rehabilitacyjnego i jego eksploatację, opłatę pomocy innych ludzi, szybszego zużywania się odzieży, obuwia itp.
Niewidomi bardzo wytrwali, inteligentni i świadomi celu mogą w znacznym stopniu samodzielnie przezwyciężać ograniczenia i trudności wynikające z ich inwalidztwa. Większość jednak potrzebuje przy tym pomocy.
Reasumując można stwierdzić, że niewidomi, chociaż nie posiadają nadnaturalnej zdolności, mogą pracować, wykonywać wiele czynności w domu, wychowywać dzieci, uprawiać sport i turystykę, czytać książki, słuchać muzyki, bawić się, pracować społecznie i pomagać innym ludziom, uczyć się, kochać i być kochanymi, korzystać z dóbr kultury i tworzyć kulturę, pić wódkę, grać w brydża, w szachy i korzystać z innych rozrywek w zależności od upodobań. Nie jest to mało i przerasta możliwości czasowe jednego człowieka. Ludzie widzący mają znacznie więcej możliwości. Ale i oni nie mogą zajmować się wszystkim. Nie starczy im na to czasu. Nikt np. nie może przeczytać wszystkich książek znajdujących się w bibliotekach, chociażby bardzo lubił i chciał. Tylko na to jedno człowiekowi życia nie starczy. Każdy musi wybierać, czym się zająć, Niewidomi, jak już wspomniano, mają większe możliwości, niż pozwala im ograniczony czas, na ich wykorzystanie, i chociaż są one skromniejsze niż możliwości ludzi widzących, nie są one małe. Inwalidztwo powoduje poważne ograniczenia. Nie są one jednak tak wielkie, żeby nie mogły być w znacznym stopniu przezwyciężone.
Ślepota z całą pewnością nie przekreśla wszystkich możliwości człowieka. Z całą pewnością też nie wprowadza największych ograniczeń w jego życie. Na pewno więcej niż ślepota ograniczeń powodują: niektóre choroby psychiczne, głębsze upośledzenia umysłowe czy np. całkowity paraliż. Najwięcej jednak ograniczeń i nieszczęść spowodowanych jest głupotą, a tej, jak wiemy, jest niemało. Niestety, utrata wzroku nie chroni nikogo przed własną głupotą. I to jest dopiero największe nieszczęście.