Uwagi wstępne

W odczuciach społecznych funkcjonuje wiele nieprawdziwych poglądów dotyczących niewidomych i słabowidzących. Jedne z nich przypisują im nadprzyrodzone wręcz zdolności, cechy, przymioty i właściwości, inne - odmawiają wszystkiego, niemal człowieczeństwa. Te krańcowe, wzajemnie wykluczające się poglądy nie mogą być i nie są prawdziwe. Są uwarunkowane wieloma czynnikami: wychowaniem, światopoglądem, wyznawaną hierarchią wartości, doświadczeniami środowiskowymi i osobistymi z inwalidami wzroku, poziomem wykształcenia i kultury, stopniem akceptacji samego siebie, przeczytanymi książkami, obejrzanymi filmami itp.
Poglądy nie odpowiadające rzeczywistości, zarówno „pozytywne”, jak i „negatywne”, są dla niewidomych i słabowidzących niekorzystne. Utrudniają bowiem zrozumienie inwalidów wzroku, prowadzą do niedoceniania lub przeceniania ich możliwości, a w konsekwencji do przykrych nieporozumień. Zmiana tych poglądów, przekonań i wierzeń ma zasadnicze znaczenie w rehabilitacji niewidomych i słabowidzących. Jest ona ważna nie tylko ze względu na kontakty z inwalidami wzroku. Jest też ważna ze względu na nastawienie, jakim kierują się osoby tracące wzrok, przed podjęciem procesu rehabilitacji. Poglądy te bowiem określają gotowość lub jej brak do przystosowania się do nowych, trudniejszych warunków życia, do aktywnego włączenia się w niełatwy proces rehabilitacji.
Uświadomienie sobie, czym jest dla człowieka światło, ciemność, wzrok, pozwoli lepiej zrozumieć opisane poniżej błędne, niejednokrotnie przeciwstawne poglądy dotyczące niewidomych i słabowidzących.
Zrozumienie poglądów, postaw i reakcji w stosunku do niewidomych oraz innych inwalidów, ułatwi też refleksja nad właściwościami ludzkiego myślenia. Polega ona bowiem bardzo często na operowaniu gotowymi schematami, stereotypami, utartymi poglądami i zwrotami językowymi. Tylko drobna część tego, co ludzie mówią, jest wynikiem samodzielnej pracy umysłowej. Zdecydowana większość wypowiedzi, poglądów, postaw jest zwykłym naśladownictwem, powtarzaniem za innymi.