1:1	 Przysłowia Salomona, syna Dawida, króla Izraela.
1:2	 Mają nauczać mądrości i posłuchu, i rozumienia tajemnej wiedzy;
1:3	 i jak zdobywać posłuch i mądrość, a także sprawiedliwość, rzetelność i szczerość;
1:4	 jak nieuczonym przekazywać mądrość, a młodzieży – rozsądek i wiedzę.
1:5	 Niech tedy słucha mędrzec i pomnaża swą wiedzę, a rozsądny – swe umiejętności,
1:6	 żeby rozumiał przysłowia i obrazy oraz słowa i zagadki mędrców.
1:7	 Bojaźń Boga jest początkiem mądrości i tylko głupcy gardzą mądrością i karnością. 
1:8	 Synu, słuchaj zawsze napomnień ojca i nie lekceważ pouczeń matki,
1:9	 bo są niczym wieniec piękny na twej głowie albo łańcuch kosztowny na szyi.
1:10	 Synu mój, gdy będą cię zwabiać ku sobie grzesznicy, nie waż się iść za nimi!
1:11	 Gdy będą mówić: “Chodź z nami, urządzimy zasadzkę, krwi trochę przelejemy, choć brak powodów, zaatakujemy niewinnych.
1:12	 Żywcem chcemy ich połknąć jak szeol, mężów w pełni sił – jakby już byli w grobie.
1:13	 Znajdziemy przy nich jakieś kosztowności, łupami wypełnimy nasze domy.
1:14	 Połącz twój los z naszym gronem, razem dzielić będziemy łupy!" –
1:15	 synu mój, nie chodź z takimi, niech twoja stopa na ich ścieżce nie stanie.
1:16	 Bo ich nogi ciągle za złem gonią i śpieszno im zawsze do krwi przelania.
1:17	 Ale na próżno rozwieszają sieci na oczach wszelkiego ptactwa.
1:18	 Okaże się, że na krew własną czyhają, sobie samym gotują zagładę.
1:19	 Tak kończą wszyscy, co żyją z rozboju. Gubi on wszystkich, którzy mu się oddają. 
1:20	 Mądrość głośno woła na ulicach, jej wołanie słychać na placach.
1:21	 Poucza na początku murów, w bramach miasta wygłasza przemówienia.
1:22	 Jak długo jeszcze głupi kochać będą swą głupotę, a szydercy – swoje bezbożne drwiny, niemądrzy zaś – pławić się w nierozumności?
1:23	 Posłuchajcież moich napomnień, a wyleję na was mojego ducha i słowa moje wam przekażę.
1:24	 Nie odzywaliście się, gdy do was wołałam, nikt się nie przejął groźbami mojej ręki,
1:25	 odrzuciliście wszystkie moje rady, nie podobały się wam moje napomnienia.
1:26	 Dlatego ja też śmiać się będę, gdy dotknie was nieszczęście, drwić sobie będę, gdy ogarnie was przerażenie.
1:27	 Gdy spadnie na was strach jak nawałnica, gdy nieszczęście was zwali jak wicher na ziemię, gdy się znajdziecie w ucisku i nędzy,
1:28	 wtedy zaczną Mnie wzywać, lecz nie będę słuchać, i będą Mnie szukać, lecz Ja nie dam się znaleźć.
1:29	 Ponieważ znienawidzili mądrość i nie poszli za bojaźnią Bożą,
1:30	 rady mojej nie posłuchali, zlekceważyli wszystkie napomnienia moje,
1:31	 niech więc teraz pożywają owoc dzieł swoich, niech sycą się, ile pragną, zamiarami swymi.
1:32	 Zagładę na nich sprowadzi rozwiązłość prostaków, beztroska głupców – będzie dla nich zgubą.
1:33	 Kto zaś mnie słucha, może żyć bezpiecznie. 

2:1	 Synu mój, jeśli słów mych posłuchasz i weźmiesz sobie do serca moje przykazania,
2:2	 i w stronę mądrości nadstawisz swe ucho, a serce otworzysz na rozsądek;
2:3	 jeżeli będziesz wzywał mądrości i głośno domagał się rozeznania;
2:4	 jeśli będziesz tego szukał jak srebra i pragnął jak największych skarbów,
2:5	 wtedy zrozumiesz, czym jest bojaźń Boża, i będzie ci dane poznanie Boga.
2:6	 Bo Pan rzeczywiście udziela mądrości, z ust Jego pochodzą roztropność i wiedza.
2:7	 Zawsze jest gotów wspierać ludzi prawych i tarczą jest dla żyjących według sprawiedliwości.
2:8	 On strzeże dróg sprawiedliwych i czuwa nad ścieżkami tych, co Go miłują.
2:9	 Wtedy zrozumiesz, co to jest prawo i sprawiedliwość, prostota serca i uczciwość życia.
2:10	 A mądrość zamieszka w twoim sercu i wiedza uszczęśliwi twą duszę.
2:11	 Otoczy cię troską rozważną, roztropność będzie cię chronić!
2:12	 Nie pozwoli , byś zszedł na drogę zepsucia, oddali od ciebie ludzi przewrotnie mówiących,
2:13	  takich, co zeszli z drogi prawej i postanowili chodzić drogami ciemności;
2:14	 takich, co rozkoszują się złymi czynami i cieszy ich przewrotność bezbożnych.
2:15	 Ich drogi zakłamania pełne, a ścieżki, którymi chodzą, wiodą na manowce.
2:16	 Ona cię ustrzeże przed żoną drugiego i przed niewiastą obcą, obłudną w swej mowie,
2:17	 przed taką, co przyjaciela młodości rzuciła i całkiem zapomniała o przymierzu z Bogiem.
2:18	 Cały jej dom zmierza ku zagładzie a droga, którą kroczy – ku królestwu śmierci.
2:19	 Każdy, kto idzie do niej, nigdy nie wraca i nie może się znaleźć znów na drodze życia.
2:20	 Staraj się więc chodzić drogami uczciwych, trzymaj się ścieżki sprawiedliwych.
2:21	 Ziemię zamieszkają ludzie czystego serca, ostaną się na niej sami sprawiedliwi.
2:22	 A bezbożni znikną z tej ziemi, przewrotni zostaną z niej wykorzenieni. 

3:1	 Synu mój, nie zapominaj o mojej nauce! Noś w swoim sercu moje przykazania!
3:2	 Bo one przymnożą dni i lat twemu życiu i pełnię ci szczęścia przyniosą. 
3:3	 Niech miłość i wierność zawsze będą z tobą; przywiąż je sobie na szyi, wypisz na serca tablicach!
3:4	 Wtedy znajdziesz życzliwość i względy zarówno u Boga, jak i ludzi.
3:5	 Całym sercem zaufaj Panu i nie buduj nigdy na własnej mądrości!
3:6	 Staraj się Go dostrzegać na wszystkich swych drogach, bo On sam wyrównuje twe ścieżki. 
3:7	 Siebie samego nie uważaj za mędrca, Pana się lękaj i zła unikaj!
3:8	 Bo to jest zbawienne dla twojego zdrowia i kościom twoim niesie pokrzepienie. 
3:9	 Z tego, co posiadasz, oddawaj cześć Panu, ofiaruj Mu najlepsze z tego, co zbierzesz.
3:10	 Wypełnią się wtedy twe stodoły zbożem, z beczek wino będzie się przelewało. 
3:11	 Synu mój, nie lekceważ sobie napomnień Pańskich i nie buntuj się, kiedy cię zacznę karcić.
3:12	 Pan bowiem doświadcza tych, których kocha, jak ojciec karci syna, którego dobra pragnie. 
3:13	 Szczęśliwy mąż, który znalazł mądrość, człowiek, który stał się rozważnym.
3:14	 Bo mądrość jest od srebra cenniejsza, ją posiąść – to więcej niż posiadać złoto.
3:15	 Jest ona droższa od pereł, przewyższa swą wartością najdroższe kamienie.
3:16	 W jej prawicy znajduje się długie życie, w lewej jej ręce – bogactwo i sława.
3:17	 Jej drogi są drogami radości, a wszystkie jej ścieżki prowadzą do szczęścia.
3:18	 Drzewem życia jest dla tych, co zwracają się ku niej, szczęśliwi ci wszyscy, którzy przy niej trwają.
3:19	 W mądrości swej urządził Pan ziemię, a rozwagą utwierdził niebiosa.
3:20	 Dzięki Jego wiedzy z głębin tryskają strumienie i rosa spada z obłoków.
3:21	 Synu mój, dwu rzeczy z oczu nie spuszczaj: rozwagi i przezorności – zawsze się ich trzymaj,
3:22	 A staną się dla ciebie źródłem życia i ozdobą twojej szyi.
3:23	 Będziesz wtedy bezpiecznie kroczył swoją drogą i o nic nie zranisz swej stopy.
3:24	 Gdy będziesz szedł na spoczynek, nic cię nie przerazi, położysz się i będziesz spał spokojnie.
3:25	 Nie będziesz bał się niczego, żadnego z tych nieszczęść, które grożą bezbożnym.
3:26	 Pan zaopiekuje się tobą, On będzie chronił twe stopy przed zasadzką. 
3:27	 Temu, kto cię prosi, nie odmawiaj przysługi, jeśli tylko w twej mocy jest dobrze komuś czynić.
3:28	 Jeśli sam wszystko posiadasz, nie mów bliźniemu: odejdź teraz, dam ci coś, gdy przyjdziesz jutro. 
3:29	 Nie myśl nic złego przeciwko bliźniemu, który spokojnie obok ciebie żyje.
3:30	 Przed sąd bez powodu nikogo nie prowadź, jeśli ci nie uczynił nic złego. 
3:31	 Złoczyńcom niczego nie zazdrość, na żadną z ich dróg nigdy nie wkraczaj,
3:32	 bo obrzydzeniem dla Pana jest każdy złoczyńca, radością zaś Go napawają wszyscy serca czystego.
3:33	 Przekleństwo Pan sprowadza na dom bezbożnika, a błogosławi mieszkanie prawego.
3:34	 Drwi także ze wszystkich szyderców, uciśnionym zaś okazuje swą łaskę
3:35	 Mądrych otacza chwałą, a głupich okrywa hańbą. 

4:1	 Słuchajcie, synowie, napomnień ojców, zapobiegajcie o to, by uczyć się mądrości.
4:2	 Bo ja wam przekazuję dobrą naukę, nie lekceważcie tedy moich wskazań!
4:3	 Kiedy żyłem jeszcze jako dziecko przy ojcu i jako umiłowany, jedyny syn mojej matki,
4:4	 wtedy ojciec pouczał mnie i tak do mnie mówił: Weź sobie moje słowa do serca, zachowuj moje polecenia, a żył będziesz
4:5	 Zabiegaj o mądrość, staraj się o rozwagę, nie zapominaj o moich słowach i nigdy od nich nie odchodź!
4:6	 Nie oddawaj się od mądrości, a będzie cię osłaniać, kochaj ją, a będzie cię bronić.
4:7	 Początkiem mądrości jest mądrość zdobywać, ze wszystkich sił tedy o mądrość zabiegaj!
4:8	 Ceń ją sobie wysoko, to i ona cię wywyższy i chwałą cię okryje, jeśli ją ukochasz.
4:9	 Założy ci na skronie przepiękny wieniec i przekaże ci wspaniałą koronę.
4:10	 Posłuchaj, mój synu, i zapamiętaj me słowa, a one pomnożą lata twego życia.
4:11	 Pokażę ci drogę mądrości i wyprowadzę cię na równą drogę prawdy.
4:12	 Gdy będziesz szedł, nic ci nie przeszkodzi, gdy biec zaczniesz – też się nie przewrócisz.
4:13	 Trzymaj się zasłyszanych pouczeń i nie odchodź od nich, strzeż ich, bo od tego zależy twe życie.
4:14	 Nie wstępuj na drogę złoczyńców, nie wchodź na ścieżki złych ludzi!
4:15	 Nie chodź tymi drogami, omijaj je z daleka, odwracaj się od takich dróg, idź śmiało dalej!
4:16	 Bo tamci nie zasną, jeśli zła nie uczynią, sen na nich nie spłynie, póki się zła nie dopuszczą.
4:17	 Żywią się chlebem nieprawości, pragnienie gaszą winem przemocy.
4:18	 A ścieżka sprawiedliwych jest jak jutrzenka poranna; staje się coraz jaśniejsza aż do dnia pełnego.
4:19	 Droga zaś bezbożnika jest jak noc ciemna: nie wie on nigdy, kiedy się o coś potknie.
4:20	 Synu mój, wysłuchaj słów moich, nakłoń swego ucha ku pouczeniom moim!
4:21	 Miej je zawsze na uwadze, zachowuj je głęboko w swym sercu.
4:22	 Zapewniają one życie tym, co je przyjęli, i zdrowie całemu ich ciału.
4:23	 Bardziej niż czegokolwiek strzeż swego serca, bo z niego się wywodzi całe twoje życie.
4:24	 Unikaj wszelkiego fałszywego słowa, niech ust twoich nie splami żadna przewrotność.
4:25	 Twoje oczy niech patrzą zawsze tylko prosto, spoglądać masz zawsze śmiało przed siebie!
4:26	 Niech twoje stopy kroczą po równych drogach, niech będą wygładzone wszystkie twoje ścieżki.
4:27	 Nie zbaczaj z drogi ni w prawo, ni w lewo, odwracaj się co rychlej od zła wszelkiego! 

5:1	 Synu mój, przyjmij moją radę mądrą, nakłoń ucha ku memu pouczeniu!
5:2	 Staraj się zawsze o roztropność i mądrość niech będzie na twoich ustach.
5:3	 Wargi kobiety obcej miodem ociekają, a jej usta – świecą się jak olej.
5:4	 Lecz w końcu stają się bardziej gorzkie niż piołun i tną jak miecz o podwójnym ostrzu.
5:5	 Jej stopy prowadzą do krainy umarłych, do zaświatów wiodą jej kroki.
5:6	 Gubi równą drogę do życia i nawet nie widzi, że schodzi na manowce.
5:7	 Posłuchajcie mnie tedy, synowie moi, nie odchodźcie od tego, co me usta mówią!
5:8	 Od tamtych trzymaj się jak najdalej, nie zbliżaj się nawet do drzwi ich domów,
5:9	 żeby ktoś inny nie korzystał z sił twoich, a bezbożnicy – z lat twojego życia;
5:10	 żeby tym, co posiadasz, nie bogacił się obcy, żeby owoce twej pracy nie szły do innego.
5:11	 W końcu musiałbyś tylko wzdychać, gdy wyczerpią się twe ciało i siły.
5:12	 Wtedy musiałbyś wyznać ze wstydem: O, ja nieszczęsny, napomnień nie słuchałem, odrzuciło me serce wszelkie pouczenia.
5:13	 Nie słuchałem głosu moich wychowawców, nie zważałem na wskazania mych nauczycieli.
5:14	 O mało co nie spadły na mnie wszystkie klęski pośród rady i na zgromadzeniach.
5:15	 Wodę pij ze swoich własnych zbiorników i płynącą z twoich własnych źródeł.
5:16	 Czy woda z twych źródeł ma na ulice wypływać? Czy na wolnych placach mają wytryskać strumienie?
5:17	 Nie, wszystkie niech należą do ciebie, niechaj z nich nie korzysta żaden cudzoziemiec.
5:18	 Niech będą błogosławione wszystkie twoje studnie, niech cieszą twą żonę, z młodych lat przyjaciółkę,
5:19	 tę łanię przemiłą i wdzięczną kozicę! Upajaj się do syta jej piersią, niech miłość jej zawsze sprawia ci przyjemność!
5:20	 Po cóż miałbyś zadurzać się w obcej, po cóż miałbyś obejmować inną?
5:21	 Znane są bowiem Panu drogi wszystkich ludzi, On śledzi ścieżki każdego
5:22	 A grzesznik się wikła w swoje własne winy, trzymają go mocno więzy jego własnych grzechów.
5:23	 Umiera w końcu z braku pouczenia, przez swą głupotę idzie ku zagładzie. 

6:1	 Synu mój, gdy poręczałeś za bliźniego, gdy zaręczałeś także za obcego,
6:2	 to sam się związałeś własnymi słowami, zniewoliłeś się tym, co sam powiedziałeś.
6:3	 Wtedy, synu mój, tak postąp: Uwolnij się! Bo znalazłeś się w rękach bliźniego. Idź więc szybko i nalegaj na niego.
6:4	 Nie daj zasnąć swoim oczom, niech nie zaznają pokoju twe powieki.
6:5	 Wyrwij się jak kozica z ręki myśliwego, jak ptak z sideł ptasznika. 
6:6	 Człowieku leniwy, popatrz na mrówkę, przyjrzyj się jej pracy i bądź wreszcie mądry!
6:7	 Nie ma ona przecież nauczyciela, żadnego nadzorcy lub przełożonego,
6:8	 a jednak przez lato gromadzi jedzenie w czas żniwa odkłada zapasy.
6:9	 Dokądże więc, leniwcze, będziesz się wylegiwał? Kiedyż wreszcie zechcesz ze snu swego powstać?
6:10	 Pośpij więc sobie jeszcze trochę, podrzem sobie nieco dłużej, załóż bezczynnie ręce, odpoczywaj,
6:11	 a nędza spadnie na ciebie jak na żebraka i niedostatek jak na nędzarza. 
6:12	 Grzesznikiem i niegodziwcem jest ten, kto żyje z kłamstwem na ustach,
6:13	 rozgląda się na wszystkie strony i szura nogami, daje palcami różne znaki,
6:14	 a w sercu chowa podstęp i wciąż zło planuje, stale daje powody do kłótni.
6:15	 Spadnie tedy nań niespodziewanie zagłada, w jednej chwili na proch zostanie starty. 
6:16	 Sześciu rzeczy nie znosi Pan, siedem budzi u Niego odrazę:
6:17	 wzrok wyniosły, język fałszywy, ręce krwią niewinną splamione,
6:18	 serce kryjące w sobie złe plany, nogi za złem goniące,
6:19	 fałszywe świadectwo, w którym samo kłamstwo, oraz wszczynanie kłótni między braćmi. 
6:20	 Pamiętaj, mój synu, o pouczeniach ojcowskich i nie lekceważ sobie wskazań twojej matki.
6:21	 Weź je sobie na zawsze do serca, zawieś je sobie na szyi.
6:22	 Gdy będziesz szedł, niech cię prowadzą, niech cię ostrzegą, kiedy będziesz odpoczywał, rozmawiaj z nimi, gdy będziesz się budził.
6:23	 Bo przykazanie jest niczym pochodnia, a pouczenia – światłem, rady zaś i napomnienia – drogowskazem życia.
6:24	 To one cię uchronią przed kobietą bliźniego i przed obcymi o gładkich językach.
6:25	 Nie pożądaj swym sercem ich piękności, i nie daj się uwieść pięknymi oczyma!
6:26	 Dla nierządnicy każda kromka chleba jest ważna, a cudza żona pozbawi cię życia.
6:27	 Czy można nosić ogień w zanadrzu i nie dopuścić do spalenia ubrania?
6:28	 Czy można chodzić po węglach rozżarzonych i nóg nie poparzyć?
6:29	 Tak jest też z tym, co chodzi do żony bliźniego. Nikt takiej nie może bezkarnie dotykać.
6:30	 Czyż nie pogardza się złodziejem, nawet gdy kradnie, by głód zaspokoić?
6:31	 Gdy zostanie schwytany, musi zwrócić siedmiokroć i oddać wszystko, co posiada w domu.
6:32	 Niemądry jest ten, kto cudzołoży, gubi siebie samego, kto takie rzeczy czyni.
6:33	 Sprowadzi to nań przykre ciosy i hańbę, a tej plamy nic już nie wymaże.
6:34	 Bo zazdrość napełnia gniewem małżonka i gdy nadejdzie dzień zemsty, będzie gotów na wszystko.
6:35	 Nawet nie spojrzy na okup za winę i nie przyjmie darów, choćbyś przyniósł ich wiele.

7:1	 Synu mój, posłuchaj słów moich i zapamiętaj dobrze moje pouczenia.
7:2	 Przestrzegaj moich przykazań, abyś miał życie, i strzeż mojej nauki jak źrenicy oka.
7:3	 Przytwierdź ją sobie do palców, zapisz głęboko w swym sercu!
7:4	 Powiedz mądrości: Tyś moją siostrą!, a roztropność nazwij swoją przyjaciółką.
7:5	 Ona cię ustrzeże przed żoną drugiego i przed cudzoziemką mówiącą pochlebstwa.
7:6	 Kiedy przez okna domu patrzyłem, gdy tak przez kraty okien wyglądałem,
7:7	 zobaczyłem pośród nieuświadomionych, dostrzegłem między młodzieńcami człowieka młodego całkiem bez rozumu.
7:8	 Szedł ulicą, blisko narożnika, i skierował się w stronę jej domu.
7:9	 A kiedy dzień się już chylił i mrok zapadał, noc przyszła i wszystko spowiły ciemności,
7:10	 wtedy podeszła do niego kobieta w stroju nierządnicy, z ukrytymi myślami.
7:11	 Żądzą cała płonie, nie panuje nad sobą, jej nogi nie mogą już dłużej ustać w domu.
7:12	 Teraz jest na ulicy, za chwilę – na placu, czatuje na rogach ulic.
7:13	 Wreszcie dopada go, całuje i mówi, strojąc bezczelne miny:
7:14	 Ślub kiedyś złożyłem przy biesiadnej ofierze i dziś go właśnie wypełniłem.
7:15	 Dlatego wyszłam ci naprzeciw, szukałam cię i oto znalazłam.
7:16	 Przykryłam specjalnie moje łoże barwnym kobiercem z Egiptu.
7:17	 Pokropiłam też moją pościel mirrą, aloesem i cynamonem.
7:18	 Chodź, będziemy się cieszyć aż do rana miłością, zakosztujemy miłosnych rozkoszy.
7:19	 Mojego męża nie ma w domu, udał się w podróż, jest teraz daleko.
7:20	 Zabrał ze sobą sakwę z pieniędzmi i wróci dopiero na pełnię księżyca.
7:21	 I tak go kusiła, namawiając długo, i uwodziła zwodniczymi wargami.
7:22	 Ogłupiały poszedł za nią w końcu, jak wół na rzeź prowadzony albo jak jeleń na powróz schwytany,
7:23	 dopóki strzała nie ugodzi go w wątrobę; albo jak ptak lecący prosto w sidła, nie wiedząc o tym, że idzie na zgubę.
7:24	 Usłuchajcie mnie tedy, synowie moi, i weźcie sobie do serca to, co do was mówię.
7:25	 Niech twoje serce nie skłania się w jej stronę i niech się nie błąka po jej zgubnych drogach.
7:26	 Bo wielu już ugodziła śmiertelnie, wielu też zamordowała.
7:27	 Przez dom jej wiedzie droga do zaświatów i do samych przybytków śmierci. 

8:1	 Czyż mądrość nie woła głośno, czy nie podnosi głosu roztropność?
8:2	 Na umocnieniach miast i na ulicach, na skrzyżowaniach dróg stoi;
8:3	 obok bram, u wejścia do miasta, przy progach domów woła głośno:
8:4	 Was, ludzi, wszystkich zapraszam, mój głos kieruję do każdego człowieka!
8:5	 Wy, niedoświadczeni, bądźcie rozsądni, a, wy, niemądrzy, zdobądźcie się na rozwagę!
8:6	 Posłuchajcie! Będę wam mówiła o sprawach ważnych, słuszne jest to wszystko, co wyjdzie z ust moich.
8:7	 Mój język mówi tylko prawdę, odrazą dla ust moich jest wszelkie fałszerstwo.
8:8	 Samą prawdą są wszystkie moje słowa, w żadnym z nich nie ma zakłamania ani fałszu.
8:9	 Dla rozsądnych – wszystkie są jasne i słuszne dla tych, co posiedli mądrość.
8:10	 Niech te pouczenia będą ci drogie jak srebro, a dar rozumienia cenniejszy niż najczystsze złoto!
8:11	 Zaiste mądrość droższa jest od pereł, nie są jej równe najkosztowniejsze kamienie.
8:12	 Ja, mądrość, bliska jestem roztropności, ja odkrywam poznanie i udzielam rad dobrych.
8:13	 Bojaźń Boża żąda, by zła nienawidzić. Nie znoszę więc pychy i wszelkiej wyniosłości, złego postępowania i obłudnej mowy.
8:14	 Ja służę radą i pomocą, u mnie jest rozwaga i siła.
8:15	 Dzięki mnie rządzą królowie, a władzę mający czynią to, co słuszne.
8:16	 Dzięki mnie sprawują władzę przywódcy, wszyscy przełożeni i prawa stróże.
8:17	 Kocham wszystkich, którzy mnie kochają, i pozwalam się znaleźć tym, co mnie szukają.
8:18	 U mnie bogactwo i sława, dobra rozległe i szczęście.
8:19	 Owoce, które ja wydaję, cenniejsze są od najszczerszego złota, a korzyści ze mnie – droższe niż srebro.
8:20	 Drogami sprawiedliwości chodzę, samym środkiem prawości wiodą moje ścieżki,
8:21	 a wszystko po to, by miłującym mnie dóbr przysporzyć i napełnić po brzegi ich skarbce.
8:22	 Pan mnie stworzył na początku dróg swoich, przed wiekami, nim jeszcze cokolwiek uczynił.
8:23	 Na samym początku zostałam stworzona, na początku, zanim ziemia powstała.
8:24	 Jeszcze nie było oceanów, kiedy się rodziłam, ani źródeł bogatych w wodę
8:25	 Nim wyłoniły się szczyty górskie i nim wzgórza powstały – już byłam.
8:26	 Jeszcze nie było ziemi z uprawnymi polami ani fundamentów świata – już byłam.
8:27	 Byłam przy Nim, gdy stwarzał niebiosa, gdy nad bezmiarem wód utwierdzał sklepienie;
8:28	 gdy obłoki zawieszał w górze i sprawiał, że źródła tryskały z wód pierwotnych;
8:29	 kiedy morzom wytyczał granice, ale wody nie wypływały poza wyznaczone brzegi; gdy wymierzał fundamenty ziemi,
8:30	 byłam przy Nim jak umiłowane dziecko. Radość sprawiałam Mu dnia każdego, bawiąc się nieustannie w Jego obecności.
8:31	 Igrałam stale na okręgu ziemi, radością było dla mnie pozostawanie z ludźmi.
8:32	 Posłuchajcie mnie tedy, synowie: szczęśliwy ten, kto strzeże dróg moich.
8:33	 Posłuchajcie moich napomnień, bądźcie roztropni i nie odrzucajcie ich!
8:34	 Szczęśliwy ten, kto mnie słucha i dnia każdego czuwa u bram moich.
8:35	 Kto mnie znajdzie, znajdzie życie, a Pan już ma w nich upodobanie.
8:36	 Kto zaś mnie utraci, sobie wyrządzi krzywdę. Wszyscy nienawidzący mnie lubują się w śmierci. 

9:1	 Mądrość dom sobie wybudowała i przygotowała kolumn siedem.
9:2	 Zabiła swoje bydło, zamieszała wina i stoły nakryła.
9:3	 Rozesłała swoje służebnice i tak zapraszała z wyżyn miasta:
9:4	 Wszyscy niedoświadczeni niech do mnie przyjdą. Do niedość rozsądnych zaś tak mówiła:
9:5	 Przyjdźcie, spożywajcie ze stołu mojego i pijcie wino, którem przygotowała.
9:6	 Pozbądźcie się głupoty, a żyć będziecie i chodzić drogami rozsądku.
9:7	 Kto karci szydercę, ściąga na siebie bluźnierstwa, kto bezbożnika poucza, szkodzi sobie samemu.
9:8	 Nie pouczaj szydercy, bo cię znienawidzi, mądrego zaś gdy upomnisz, będzie cię miłował.
9:9	 Upominaj mądrego, a jeszcze mędrszy będzie, pouczaj sprawiedliwego, a wzrośnie jego wiedza. 
9:10	 Bojaźń Boża jest początkiem mądrości, a wiedza o Świętym – to roztropność prawdziwa!
9:11	 Zaiste, dzięki mnie liczne będą dni twoje i przybędzie ci lat twego życia.
9:12	 Jeśli mądry jesteś, to ku pożytkowi własnemu, a gdy nie panujesz nad sobą, sam przez to ucierpisz.
9:13	 Ogromnie się rzuca Pani Głupota, bo nie rozumie niczego.
9:14	 Zasiada przy drzwiach swego domu, na specjalnym podwyższeniu wśród umocnień miasta,
9:15	 i zaprasza wszystkich przechodniów, tych, co idą własnymi drogami:
9:16	 Wszyscy niedoświadczeni, chodźcie do mnie, a do niedość rozsądnych tak mówi:
9:17	 Cudownie smakuje ukradziona woda, dobry jest także chleb zrabowany bliźniemu.
9:18	 Wcale nie myśli o tym, że tam są duchy zmarłych, a jej zaproszeni – już odeszli w zaświaty.

10:1	 Oto przysłowia Salomona: Mądry syn sprawia ojcu radość, syn niemądry przymnaża zmartwień matce.
10:2	 Nieuczciwie zdobyte dobra są bez pożytku, sprawiedliwość zaś ratuje od śmierci.
10:3	 Pan czyni zadość pragnieniom prawych, odtrąca zaś zawsze żądze bezbożników.
10:4	 Ubóstwo – to dzieło leniwych, a ręce pracowitych zapewniają bogactwo.
10:5	 Mądry człowiek gromadzi w lecie, będzie zawstydzony, kto śpi czasu żniwa.
10:6	 Nad głową sprawiedliwego błogosławieństwo, w ustach bezbożnika zawsze gwałt się kryje.
10:7	 Pamięć o prawym jest błogosławiona, idzie w zapomnienie imię bezbożnika.
10:8	 Kto ma mądry umysł, przyjmuje nakazy, kto głupstwa mówi, zmierza ku zagładzie.
10:9	 Kto kroczy prostą drogą, żyje bezpiecznie, kto zaś chodzi krętymi drogami, rychło się zdradzi.
10:10	 Kto krzywo patrzy na drugiego, ból mu sprawia, kto jawnie poucza, sprowadza ukojenie.
10:11	 Usta sprawiedliwego są źródłem życia, na wargach bezbożnika zawsze gwałt się rodzi.
10:12	 Nienawiść rodzi spory, miłość zło pokrywa.
10:13	 Mądrość jest zawsze na ustach mądrego, kij zaś nad plecami wszystkich nieroztropnych.
10:14	 Mądrzy gromadzą swoją wiedzę, w ustach głupiego – ciągłe zagrożenie.
10:15	 Dla bogacza warownią jest wszystko, co posiada, ubóstwo sprowadza zagładę na biednych.
10:16	 To, co ma sprawiedliwy, prowadzi do życia, zyski bezbożnego do grzechu wiodą.
10:17	 Kto strzeże karności, kroczy drogą życia, kto lekceważy pouczenia, schodzi na manowce.
10:18	 Ten okazuje się sprawiedliwym, kto stroni od zawiści, głupcem jest ten, kto oczernia najbliższych.
10:19	 Kto dużo mówi, nie ustrzeże się grzechu, mądry trzyma zawsze swój język na wodzy .
10:20	 Język sprawiedliwego – to najczystsze srebro, niewiele zaś warte pragnienia bezbożnych.
10:21	 Niejednym pokierują usta sprawiedliwych, nierozsądni zaś umierają z głupoty.
10:22	 Błogosławieństwo Pana prawdziwie wzbogaca, a nie na wiele zda się własny trud człowieka.
10:23	 Głupcom radość sprawiają tylko niecne czyny, być mądrym zaś – to szczęście dla roztropnego.
10:24	 Na bezbożnego spada to, czego się lęka, sprawiedliwi otrzymają to, czego pragną.
10:25	 Gdy burza nadejdzie, zły ulegnie zagładzie, sprawiedliwy trwa mocno, i tak będzie zawsze.
10:26	 Czym ocet dla zębów, a dym dla ludzkich oczu, tym opieszalec dla tych, którzy go gdzieś posłali.
10:27	 Bojaźń Boża zapewnia każdemu długie życie, skrócone zaś lata bezbożnych.
10:28	 Sprawiedliwy rozkwita nadzieją, oczekiwania bezbożnika nigdy się nie spełnią.
10:29	 Niewinni u Pana znajdują schronienie, a dla złoczyńców zaś Pan gotuje zgubę.
10:30	 Sprawiedliwy nigdy się nie zachwieje, nietrwały jest żywot grzesznika na ziemi.
10:31	 Usta sprawiedliwego wypowiadają mądrość, niech spotka nieszczęście język plamiący się kłamstwem.
10:32	 Wargi sprawiedliwego lubią to, co Bogu miłe, usta bezbożnika lubują się w złości. 

11:1	 Waga nieuczciwa jest odrazą dla Pana, upodobanie znajduje On w odważnikach prawdziwych.
11:2	 Gdzie się pojawia wyniosłość, jest też i poniżenie, natomiast pośród rozumnych zamieszkuje mądrość.
11:3	 Uczciwość kieruje prawymi, a zdrajców gubi ich zakłamanie.
11:4	 Bogactwa na nic nie zdadzą się w dzień gniewu, sprawiedliwość zaś ratuje przed śmiercią.
11:5	 Uczciwym sprawiedliwość wyrównuje ich drogę, bezbożnego zaś przewrotność wiedzie ku zagładzie.
11:6	 Ludzi prawego serca sprawiedliwość ratuje, złoczyńcom ich własne żądze nakładają pęta.
11:7	 Wszystkie ich kończą się w dniu ich śmierci, znikają wszystkie próżne oczekiwania.
11:8	 Sprawiedliwy będzie wyprowadzony z nędzy, a jego miejsce w biedzie zajmie grzesznik.
11:9	 Usta bezbożnych gotują zgubę bliźnim, a sprawiedliwych ocala roztropność.
11:10	 Miasto jest szczęśliwe, gdy wiedzie się sprawiedliwemu, raduje się także, kiedy ginie bezbożnik.
11:11	 Błogosławieństwem prawych rośnie całe miasto, a usta bezbożnych gotują mu zgubę.
11:12	 Niemądry jest ten, kto pogardza bliźnim, a człowiek rozumny potrafi milczeć.
11:13	 Oszczerca krążąc zdradza tajemnice, człowiek rozsądny zatrzymuje je dla siebie.
11:14	 Gdy brak dobrych rządów, ginie cały naród, ocalenie zaś tam, gdzie mądre rady.
11:15	 Kto ręczy za cudzoziemca, poniesie szkodę, spokojny jest ten, kto nie lubi poręczać.
11:16	 [Powszechnym szacunkiem cieszy się kobieta godna miłości, samą hańbą jest kobieta złych obyczajów. Leniwi nic nie posiadają, a pracowici dochodzą do bogactw.]
11:17	 Dobroć człowieka jest pożyteczna dla niego samego, ludzie twardego serca własne zadręczają ciało.
11:18	 Pozorne są zyski, które ma bezbożnik, trwały plon zbiera, kto sieje sprawiedliwość.
11:19	 Kto trwa przy sprawiedliwości, ten zmierza do życia, kto zła szuka, ku śmierci idzie.
11:20	 Ludzie przewrotni są odrazą dla Pana, ma On upodobanie w chodzących prostymi drogami.
11:21	 Złego na pewno nie ominie kara, a synowie sprawiedliwych będą ocaleni.
11:22	 Do świni ze złotym pierścieniem w ryju podobna jest kobieta piękna, lecz rozpustna.
11:23	 Pragnienia sprawiedliwego wiodą do szczęścia, oczekiwania bezbożnika kończą się czasem gniewem.
11:24	 Kto hojnie obdziela innych, sam coraz więcej dostaje, a ponad miarę oszczędny z dnia na dzień biednieje.
11:25	 Kto innym dobrze czyni, ma pod dostatkiem wszystkiego, kto innym poda wody, sam zawsze ugasi pragnienie.
11:26	 Kto ukrywa zboże, jest przeklinany przez ludzi, kto przynosi zboże na rynek, na własną głowę błogosła-wieństwo sprowadza.
11:27	 Kto stara się dobrze czynić, szuka tego, co miłe Bogu, kto zła pożąda, zło go spotyka.
11:28	 Kto liczy na własne bogactwa, ten zginie, a sprawiedliwi się rozrosną jak zielone liście.
11:29	 Kto pozostawia swój dom w nieładzie, wiatr zbiera, a głupiec staje się niewolnikiem mądrego.
11:30	 Owocem sprawiedliwości jest drzewo życia, wszelka zaś przemoc pozbawia sił do życia.
11:31	 Jeżeli już na ziemi sprawiedliwego zapłata, to tym bardziej kara złego i grzesznika. 

12:1	 Kto znosi napomnienia, ten kocha i mądrość; kto odrzuca nagany, zapewne jest głupi.
12:2	 W dobrym Pan znajduje upodobanie, przewrotny będzie uznany za winnego.
12:3	 Złymi czynami nikt się nie umocni, mocno zaś tkwią sprawiedliwego korzenie.
12:4	 Koroną mężczyzny jest dzielna kobieta, kobieta zaś rozpustna – to jak bezwład w kościach.
12:5	 Prawe są zamiary sprawiedliwych, a zamysły bezbożnych – przewrotne.
12:6	 Kiedy bezbożnik mówi, zawsze na krew czyha, a usta sprawiedliwych są dla nich ratunkiem.
12:7	 Bezbożni upadną i tak już zostaną, ale dom sprawiedliwych będzie trwał na zawsze.
12:8	 Miarą sławy człowieka jest mądrość jego, nikt zaś nie szanuje myśli przewrotnych.
12:9	 Lepiej być cichym i oddawać się pracy niż cieszyć się rozgłosem, ale nie mieć chleba.
12:10	 Sprawiedliwy wie, co jego bydłu potrzebne, na nic nieczułe jest serce grzesznika.
12:11	 Kto uprawia swe pole, ma chleba do syta, nie ma rozumu ten, kto za marnościami goni.
12:12	 W błocie grząskim chroni się bezbożny, a sprawiedliwi stoją na mocnym gruncie.
12:13	 Sam w swoich kłamstwach wikła się bezbożny, sprawiedliwego ominą te udręki.
12:14	 Obfitość pokarmu ma z ust swoich człowiek, każdy otrzyma zapłatę wedle dzieł rąk swoich.
12:15	 Głupiec za słuszne uważa własne zdanie, mądry zaś chętnie słucha rady innych.
12:16	 Głupiec okazuje swoje zagniewanie, mądry panuje nad tym, co mówi.
12:17	 Prawdomówny mówi tylko to, co słuszne, a język fałszywy – zawsze same kłamstwa.
12:18	 Słowa niektórych jak miecz zadają rany, to, co mądrzy mówią, niesie ukojenie.
12:19	 Trwać będą zawsze usta prawdomównych, chwilę tylko język zawodowych kłamców.
12:20	 Kto za złem goni, siebie samego zwodzi, kto rad zbawiennych udziela, będzie się radował.
12:21	 Żadne nieszczęście nie spotka prawego, a bezbożnego dręczą różne plagi.
12:22	 Odrazą dla Pana są usta, co kłamią, upodobanie ma On w tym, który mówi prawdę.
12:23	 Mądry ukrywa swą wiedzę, serce głupiego krzyczy dookoła.
12:24	 W ręce gorliwego dostanie się władza, leniwi zawsze muszą usługiwać.
12:25	 Serce człowieka musi znosić udręki, ale się rozwesela słysząc dobre słowo.
12:26	 Sprawiedliwy znajduje rozległe pastwiska, droga bezbożnego wiedzie na manowce.
12:27	 Rozmiłowany w wygodach nie złowi niczego, wszystko, co ma wartość, wymaga wysiłku.
12:28	 Droga sprawiedliwości prowadzi do życia, ścieżki zaś bezbożnych wiodą do śmierci.

13:1	 Mądry syn – to owoc ojcowskich pouczeń, niesforny zaś nie słucha żadnego napomnienia.
13:2	 Spożywa już teraz z owoców słów swoich, przewrotni zaś sycą się gwałtem.
13:3	 Kto pilnuje ust własnych, czuwa nad swym życiem, kto usta szeroko otwiera, tego spotka zagłada.
13:4	 Leniwy na próżno mnoży swe żądania, zaspokojone zaś będą pragnienia pilnego.
13:5	 W prawym budzą odrazę słowa przewrotne, bezbożny się lubuje w tym, co podłe i wstrętne.
13:6	 Sprawiedliwość osłania prawych na ich drogach, bezbożnika wiodą jego grzechy ku zgubie.
13:7	 Niektórzy udają bogaczy, chociaż nic nie mają, inny wydaje się ubogim, a ma w bród wszystkiego.
13:8	 Bogactwo człowieka – to okup za życie, a ubogi nawet nie wie o potrzebie wykupu.
13:9	 Światłość sprawiedliwego promieniuje szeroko, a lampa niewiernych przygasa.
13:10	 Pyszałek zawsze skory do kłótni, mądry pozwala sobie coś doradzić.
13:11	 Szybko przemija bogactwo źle zdobyte, bogaty będzie ten, kto się bogaci powoli.
13:12	 Serce boleje, gdy musi długo czekać, a źródłem życia są spełnione nadzieje.
13:13	 Kto słów mądrych nie słucha, krzywdę sobie czyni, kto szanuje przykazania, będzie ocalony.
13:14	 Pouczenia mądrych są źródłem życia, dzięki nim unika się sideł śmierci.
13:15	 Prawdziwa mądrość budzi życzliwość, życie zdrajcy wiedzie ku zagładzie.
13:16	 Mądry się zastanawia nad wszystkim, co czyni, a głupiec tylko pomnaża głupstwa.
13:17	 Niemądry posłaniec sprowadza nieszczęście, a mądry – przynosi ocalenie.
13:18	 Kto nie znosi napomnień, nędzę cierpi i wzgardę, chwałę zaś ten zyskuje, kto daje się pouczyć.
13:19	 Spełnionym pragnieniem raduje się serce, dla głupca – rzecz straszna od zła się odwrócić.
13:20	 Kto z mądrym przestaje, sam mądrym się stanie, kto przyjaźni się z głupcem, nie wyjdzie mu to na dobre.
13:21	 Nieszczęścia prześladują grzeszników, dobro dostaną w nagrodę prawi.
13:22	 Sprawiedliwi pozostawią swym wnukom dziedzictwo, bogactwa grzeszników będą rozdzielone wśród prawych.
13:23	 Z pracy rąk niezamożnych wiele pożywienia, ubogi jest niesłusznie odzierany z wszystkiego.
13:24	 Kto rózgi nie używa, nie kocha swego syna, kto zaś go kocha, karci go zawczasu.
13:25	 Sprawiedliwy je aż do zaspokojenia głodu, a żołądek bezbożnika musi głód odczuwać. 

14:1	 Mądrość dom sobie zbudowała, głupota zburzyła go własnymi rękami.
14:2	 Kto kroczy prosto drogą, ten boi się Pana, znieważa Go, kto chodzi ścieżkami krętymi.
14:3	 W ustach niemądrego bicz na jego plecy, a roztropnego chronią jego usta.
14:4	 Gdzie wołów brakuje, tam i w żłobie nic nie ma, a siła bawołów zapewnia plon obfity.
14:5	 Uczciwy świadek nigdy nie kłamie, fałszywy świadek mówi same kłamstwa.
14:6	 Kto nie znosi pouczeń, na próżno szuka wiedzy, a rozumny łatwo zdobywa mądrość.
14:7	 Nie miej nic wspólnego z człowiekiem niemądrym, nie zrozumiesz bowiem nic z tego, co ci powie.
14:8	 Rozsądek pokaże mądremu jego drogę, zaślepienie głupiego sprawia tylko zawód.
14:9	 W namiotach niemądrych mieszka przestępstwo, pełen życzliwości jest dom sprawiedliwych.
14:10	 Tylko serce zna własne udręki, obcy nie bierze udziału w jego radościach.
14:11	 Dom bezbożnika zostanie zburzony, powiększy się dom sprawiedliwego.
14:12	 Niektórym ich droga wydaje się słuszna, w rzeczywistości jest to droga do śmierci.
14:13	 Nawet i śmiejąc się serce może cierpieć, a ostatecznie radość w ból się zmienia.
14:14	 Niewierni otrzymają zapłatę za swe zbrodnie, sprawiedliwi zaś – za swe dobre czyny.
14:15	 Niemądry wierzy we wszystko, mądry na każdy krok zważa.
14:16	 Mądry jest ostrożny i zła unika, a głupi pozwala się podejść i zawsze jest pewny.
14:17	 Uniósłszy się gniewem człowiek czyni głupstwa, a przebiegłego nienawidzą wszyscy.
14:18	 Nierozważni padają ofiarą głupoty, mądrzy odznaczają się wiedzą.
14:19	 Źli muszą przed dobrymi zawsze chylić czoła, a bezbożni – przed drzwiami sprawiedliwego.
14:20	 Ubogi jest znienawidzony nawet przez najbliższych, a bogacz ma wielu przyjaciół.
14:21	 Grzeszy, kto nie szanuje bliźniego, szczęśliwy, kto się nad cierpiącym lituje.
14:22	 Na pewno schodzi na manowce, kto zło planuje, miłość i wierność spotka tych, co dobro zamierzają czynić.
14:23	 Każda praca przynosi określoną korzyść, samą zaś biedę rodzi czcze gadanie.
14:24	 Mądrość jest rozsądnych ozdobą, głupota zaś wieńczy głowy głupców.
14:25	 Uczciwy świadek ratuje życie, fałszywe zeznanie sprowadza zawód.
14:26	 Niezachwianą nadzieją żyją bogobojni, nawet synowie Pana mają gdzie się schronić.
14:27	 Bojaźń Boża jest źródłem życia i sideł śmierci pozwala uniknąć.
14:28	 Lud bardzo liczny – to chwała dla króla, a mało poddanych – to dla władcy klęska.
14:29	 Cierpliwy jest zawsze mądrzejszy, porywczy okazuje głupotę.
14:30	 Serce spokojne całe ciało ożywia, każda zaś namiętność to jak próchnienie kości.
14:31	 Kto uciska ubogich, znieważa ich Stwórcę, czcią zaś Stwórcę otacza, kto wspiera biednego.
14:32	 Bezbożnego gubi przewrotność jego, sprawiedliwy znajduje schronienie w prawości.
14:33	 W sercu roztropnego mądrość przebywa, nie ma zaś jej wcale we wnętrzu głupiego.
14:34	 Sprawiedliwość wysoko wynosi człowieka, grzech zaś jest hańbą narodów.
14:35	 Król względy okazuje słudze roztropnemu, gniewa się zaś na tego, który mu źle czyni.

15:1	 Łagodna odpowiedź gniew uspokaja, słowa zbyt ostre pobudzają do gniewu.
15:2	 Język mądrego rozgłasza mądrość, z ust niemądrego płynie sama głupota.
15:3	 Do każdego miejsca dotrą oczy Pana, wszędzie dostrzegą tak złych, jak i dobrych.
15:4	 Łagodny język jest drzewem życia, język fałszywy rani ludzkie serce.
15:5	 Głupiec drwi sobie z ojcowskich napomnień, mądry jest ten, kto nie odrzuca pouczeń.
15:6	 W domu sprawiedliwego panuje dostatek, bezbożny zaś traci wszystko, co zdobędzie.
15:7	 Usta mądrego rozsiewają mądrość, przewrotne jest serce głupiego.
15:8	 Odrazą dla Pana są ofiary grzesznika, upodobanie znajduje On w modłach sprawiedliwego.
15:9	 Odrazą dla Pana są drogi przewrotnych, miłuje On zaś tych, co sprawiedliwości szukają.
15:10	 Schodzących z drogi prawości spotka przykra kara, umrzeć musi, kto gardzi wszelkim napomnieniem.
15:11	 Pan ma władzę nad królestwem śmierci i zagłady, tym bardziej panuje nad sercami ludzkimi.
15:12	 Pyszałek nie znosi, by go pouczano, i nigdy nie szuka towarzystwa mądrych.
15:13	 Sercem radosnym promieniuje oblicze, smutek w sercu noszony przytłacza także ducha.
15:14	 Serce roztropnego pożąda mądrości, a usta głupich pełne są głupoty.
15:15	 Człowiek udręczony ciężkie dni przeżywa, spokojny na duchu jest zawsze radosny.
15:16	 Lepiej mieć niewiele, lecz w bojaźni Bożej, niż wielkie bogactwa i niepokój w duszy.
15:17	 Lepsza misa jarzyn podana z miłością niż bawół najtłustszy, ale z nienawiścią.
15:18	 Człowiek porywczy ciągle wznieca kłótnie, opanowany zaś łagodzi spory.
15:19	 Droga leniwego jest jak płot cierniowy, wyrównana jest natomiast ścieżka sprawiedliwych.
15:20	 Rozumni synowie sprawiają radość ojcu, a tylko głupiec nie szanuje matki.
15:21	 Głupota raduje jedynie głupiego, człowiek rozsądny chodzi drogą prostą.
15:22	 Gdzie nie ma mądrej rady, upadają wszelkie plany, gdzie są doradcy, udaje się wszystko.
15:23	 Każdy się cieszy, kiedy mądrze mówi, dobra to rzecz znaleźć zawsze trafne słowo.
15:24	 Dla mądrych jest droga, co wiedzie ku górze i pozwala uniknąć szeolu, co w dole.
15:25	 Pan burzy bogate pałace pyszałków, a mocno stawia kamień graniczny na własności wdowiej.
15:26	 Odrazę budzą u Pana zamiary bezbożnych, lecz podobają Mu się przyjacielskie słowa.
15:27	 Kto się bogaci przez rozbój, dom własny burzy, żyć zaś będzie długo, kto gardzi pochlebstwem.
15:28	 Sprawiedliwy każde słowo rozważa w swym sercu, usta zaś bezbożnika tylko złem buchają.
15:29	 Daleko jest Pan od bezbożnych, wysłuchuje zaś modlitwy sprawiedliwych.
15:30	 Jasnymi oczyma raduje się serce, wieści pomyślne krzepią całe ciało.
15:31	 Ucho wrażliwe na zbawcze pouczenia chętnie słucha tego, co mówią mądrzy.
15:32	 Kto gardzi napomnieniem, sam siebie znieważa, kto słucha pouczeń, zdobywa mądrość.
15:33	 Bojaźń Boża sama ku mądrości wiedzie, a pokora idzie przed sławą. 

16:1	 Człowiek nosi w swym sercu przeróżne zamiary, lecz Pan mu przynosi odpowiedź języka.
16:2	 Każdy jest przekonany, że żyje, jak trzeba, lecz Pan osądza wnętrze człowieka.
16:3	 Powierzaj Panu wszystko, co czynisz, a spełnią się twoje zamiary.
16:4	 Pan wszystkiemu nadał cel właściwy, bezbożny zaś oczekuje na dzień swojej zagłady.
16:5	 Każdy wynoszący się jest odrazą dla Pana, z pewnością spotka go za to zasłużona kara.
16:6	 Miłość i wierność gładzą ludzkie grzechy, przez bojaźń Bożą można się zła pozbyć.
16:7	 Jeśli miłe będą Panu drogi człowieka, to pojedna z nim nawet jego dawnych wrogów.
16:8	 Lepiej posiadać mniej, ale sprawiedliwie, niż nieuczciwie posiąść wielkie majętności.
16:9	 Serce człowieka obmyśla drogi, ale Pan kieruje krokami ludzkimi.
16:10	 Wyroki Boskie pochodzą z ust króla, nie mylą się jego usta, gdy wydaje sądy.
16:11	 Waga sprawiedliwego, właściwe odważniki – to sprawy Pana, Jego dziełem są wszystkie ciężarki w worku.
16:12	 Odrazę królów budzi życie złego, dzięki sprawiedliwości bowiem mocno stoją trony.
16:13	 Podobają się królowi usta sprawiedliwe, kocha tego, kto mówi prawdę.
16:14	 Każdy gniew króla to zapowiedź śmierci, ale człowiek rozumny może go złagodzić.
16:15	 Oblicze króla życiem promieniuje, a jego życzliwość – to chmura deszcz niosąca wiosną.
16:16	 Lepiej jest zabiegać o mądrość niż o złoto, rozsądniej troszczyć się o rozum niżeli o srebro.
16:17	 Unikanie zła jest celem drogi prostej, kto na nią zważa, zachowa życie.
16:18	 Wynoszenie się nad drugich poprzedza upadki, przed każdym poniżeniem jest zwykle wyniosłość.
16:19	 Lepiej być skromnym z nic nie mającymi niż z pyszałkami dzielić wielkie łupy.
16:20	 Szczęście znajduje, kto słów Pana słucha, szczęśliwy ten, kto Panu zaufał.
16:21	 Człowieka o mądrym sercu nazywa się rozsądnym, zachętą do pouczeń są przyjemne słowa.
16:22	 Kto ma rozsądek, ma źródło życia, karą dla głupców jest sama ich głupota.
16:23	 Serce mądrego mądrymi ustami czyni, na jego wargach wiele przezorności.
16:24	 Słowa przyjazne są jak plaster miodu, słodkie dla podniebienia, ożywcze dla ciała.
16:25	 Czasem wydaje się komuś, że jakaś droga jest prosta, ale okazuje się w końcu, że to droga do śmierci.
16:26	 Głód robotnika pracuje dla niego, gdyż głos jego żołądka zmusza go do pracy.
16:27	 Człowiek bez zasad sprowadza nieszczęścia, a jego wargi płoną niczym ogniem.
16:28	 Człowiek porywczy wywołuje spory, oszczerca poróżni nawet dwu przyjaciół.
16:29	 Gwałtownik sprowadza zgubę na bliźniego i wiedzie go na drogę pełną nieprawości.
16:30	 Kto ma niespokojne oczy, pewnie zło układa, kto usta zaciska, już zła się dopuścił.
16:31	 Siwizna na głowie – to wspaniała korona, dochodzi się do niej na drodze sprawiedliwości .
16:32	 Lepszy cierpliwy niż skory do bohaterskich czynów, lepszy panujący nad sobą niż ten, który zdobywa miasta.
16:33	 Losy zwykło się wkładać między fałdy sukni, lecz wyrok ostatecznie pochodzi od Pana. 

17:1	 Lepszy chleb suchy i spokój w domu niż ciągłe uczty, mieszane z kłótniami.
17:2	 Roztropny sługa zapanuje nad niedobrym synem i z jego braćmi posiądzie dziedzictwo.
17:3	 Srebro topi się w tyglu, a złoto w piecu, serca ludzkie Pan sam przenika.
17:4	 Drogami złoczyńcy są wargi kłamliwe, oszust się lubuje w językach bezbożnych.
17:5	 Kto drwi z ubogiego, znieważa jego Stwórcę, kto cieszy się z nieszczęścia drugiego, będzie ukarany.
17:6	 Koroną ludzi starych są synowie ich synów, a synowie są chwałą ich ojców.
17:7	 Głupcom nie zależy na wytwornej mowie, ani tym bardziej szlachetnie urodzonym na kłamstwach.
17:8	 Według tego, który daje, dar jest czarodziejskim kamieniem, dokądkolwiek się uda, wszędzie mu się wiedzie.
17:9	 Kto szuka przyjaźni, nie zważa na błędy, kto przykre sprawy pamięta, przecina miłość.
17:10	 Rozsądnego nagana porusza bardziej niż głupiego sto mocnych uderzeń.
17:11	 Zły ciągle szuka zaczepki, ogłoszą mu kiedyś surowy wyrok.
17:12	 Lepiej spotkać niedźwiedzicę pozbawioną młodych niż głupiego w pełni jego głupoty.
17:13	 Jeżeli ktoś odpłaca tylko złem za dobre, domu swego od nieszczęścia na pewno nie ocali.
17:14	 Kto wszczyna kłótnie, ten otwiera zapory, uchodź więc, zanim jeszcze spór rozgorzeje.
17:15	 Ten, kto uniewinnia winnego, i ten, kto niewinnego potępia, sprawia, że obaj są odrazą dla Pana.
17:16	 Po co pieniądze w rękach głupiego? Przecież mądrości nie kupi, bo nie ma rozsądku.
17:17	 Przyjaciel w każdym czasie okazuje swą miłość, staje się bratem na dni nieszczęścia.
17:18	 Nie jest mądry ten, kto daje porękę lub kto przysięga za kogoś drugiego.
17:19	 Lubuje się w przestępstwach, kto spory lubi, szuka nieszczęścia, kto drzwi swoje podwyższa.
17:20	 Kto ma serce przewrotne, nigdy szczęścia nie zazna, kto jest w mowie nieszczery, popadnie w nieszczęście.
17:21	 Kto zrodził głupca, zmartwień ma wiele, nie ma się kim cieszyć ojciec lekkoducha.
17:22	 Gdy serce jest szczęśliwe, ciału również dobrze, a duch przygnębiony wysusza kości.
17:23	 Bezbożnik dar swój z zanadrza dobywa, aby zagmatwać nim ścieżki sprawiedliwych.
17:24	 Rozsądny ma ciągle na uwadze mądrość, a wzrok niemądrego błąka się wszędzie.
17:25	 Syn niemądry ojcu zgryzoty przysparza i zmartwień matce, która go zrodziła.
17:26	 Niewinnego krzywdzi nawet kara pieniężna, bezprawiem jest godzić się na bicie prawego.
17:27	 Posiadł rozsądek, kto powściągliwy w mowie, rozumny wszystko na chłodno rozważa.
17:28	 Nawet głupiec, gdy milczy, wydaje się mądry i rozsądny – gdy ma usta zamknięte. 

18:1	 Rozpustnik goni tylko za przyjemnościami i od nikogo nie przyjmuje dobrej rady.
18:2	 Głupiec nie ceni mądrości, myśli tylko o tym, jakby się przechwalać.
18:3	 Gdzie bezbożnik – tam brak szacunku, gdzie czyn haniebny – tam i poniżenie.
18:4	 Słowa ust ludzkich są jak wodna głębina, a strumień tryskający – to źródło mądrości.
18:5	 Nie jest dobrze ułaskawiać winnego ani niewinnego krzywdzić przed sądem.
18:6	 Usta niemądrego wszczynają kłótnie, a jego wargi wołają o rózgę.
18:7	 Głupiego usta prowadzą do zguby, pułapkę nań zastawiają jego własne wargi.
18:8	 Słowa pochlebcy są jak smaczne kęski, zapadają głęboko do wnętrza człowieka.
18:9	 Kto jest opieszały w swojej pracy, ten staje się rychło bratem mordercy.
18:10	 Twierdzą warowną jest imię Pana, tam sprawiedliwy spieszy i znajduje schronienie.
18:11	 Dla bogacza jego majętność jest warownym miastem i – w jego przekonaniu – murem wysokim.
18:12	 Serce człowieka wynosi się, nim upadnie, ale pokora winna iść przed sławą.
18:13	 Gdy ktoś odpowiada, zanim drugiego wysłucha, okazuje się głupcem i pozbawionym wstydu.
18:14	 Duchem człowiek zwalczy nawet chorobę, lecz kto może podnieść złamanego na duchu?
18:15	 Serce rozumnego poszukuje wiedzy, a uszy mądrych są żądne poznania.
18:16	 Kto udziela darów, ten ma wolną drogę, i ma dostęp przed oblicze wielkich.
18:17	 W sporach rację przyznają zazwyczaj pierwszemu, gdy pojawia się drugi, sprawa toczy się dalej.
18:18	 Losowanie często kończy spory, i rozstrzyga pomiędzy możnymi.
18:19	 Oszukany trudniejszy do zdobycia niż twierdza, a spory są niczym zamki ryglujące twierdzę.
18:20	 Owocem ust swoich nasyci się człowiek, będzie się żywił do woli tym, co ma na wargach.
18:21	 Język ma władzę nad śmiercią i życiem, jak się go używa, takie się spożywa owoce.
18:22	 Kto znalazł żonę, spotkało go szczęście i znalazł łaskę w oczach swego Pana.
18:23	 Ubogi przemawia płacząc, bogacz zaś zawsze twardo odpowiada.
18:24	 Wielka liczba przyjaciół prowadzi do zguby, ale czasem przyjaciel jest bliższy od brata. 

19:1	 Lepszy jest biedak kroczący prostą drogą niż głupiec z kłamstwem na ustach.
19:2	 Gorliwość nieroztropna jest również niedobra, kto biegnie zbyt szybko, ten zbłądzi.
19:3	 Głupota zasłania człowiekowi drogę, a wtedy jego serce buntuje się przeciw Panu.
19:4	 Bogactwa powiększają grono przyjaciół, ubogi jest zaś opuszczony nawet przez najbliższych.
19:5	 Fałszywego świadka spotka słuszna kara, kto zionie samym kłamstwem, nie ujdzie chłosty.
19:6	 Bogaczowi wielu mówi pochlebstwa, każdy chce być przyjacielem rozdającego podarki.
19:7	 O ubogim nic nie chcą wiedzieć nawet jego bracia, z dala trzymają się od niego jego przyjaciele. Za słowami goni, lecz ich nie znajduje.
19:8	 Kto wiedzę zdobywa – siebie samego kocha, kto troszczy się o rozsądek – znajduje szczęście.
19:9	 Fałszywego świadka spotka słuszna kara, kto zionie samym kłamstwem, na pewno przepadnie.
19:10	 Głupiemu zazwyczaj nie wiedzie się dobrze, nie udaje się też słudze zapanować nad księciem.
19:11	 Roztropność czyni człowieka cierpliwym, a jego chwałą jest zapominanie uraz.
19:12	 Zagniewanie króla jest jak lwa ryczenie, a jego łaskawość jak rosa na trawie.
19:13	 Syn nierozsądny to nieszczęście dla ojca, a kłótliwa kobieta – jak dach cieknący.
19:14	 Dom i całą majętność dziedziczy się po przodkach, a kobietę rozumną dostaje się od Pana.
19:15	 Leniwy chętnie i wcześnie spać idzie, musi głód cierpieć człowiek opieszały.
19:16	 Kto strzeże przykazań, zachowa życie, kto dróg Bożych nie strzeże, naraża się na zgubę.
19:17	 Kto się nad biednym lituje, Panu udziela pożyczki i za swoje uczynki otrzyma zapłatę.
19:18	 Póki jeszcze czas, karć swojego syna, nie dopuszczaj jednak do tego, by od karania zginął.
19:19	 Za każdy wybuch złości trzeba pokutować, jeśli się oszczędza złośnika, powiększa się jego karę.
19:20	 Posłuchaj więc dobrej rady, przyjmij napomnienie, żebyś był mądrzejszy na dni twojej przyszłości.
19:21	 Człowiek w swym sercu wiele planuje, liczą się jednak ostatecznie tylko sądy Pana.
19:22	 Ludzie we wszystkim szukają korzyści, lepszy jest jednak ubogi niż oszust.
19:23	 Bojaźń Boża prowadzi do życia, zapewnia jedzenie i spokój, i wolność od wszelkich nieszczęść.
19:24	 Opieszały do misy wyciąga rękę, ale do ust już jej nie doprowadzi.
19:25	 Uderzysz bezbożnika, to niemądry zmądrzeje, upomnisz rozsądnego – przybędzie mu wiedzy.
19:26	 Kto znieważa ojca i matkę z domu wypędza, ten jest bezecnym i zhańbionym synem.
19:27	 Jeśli nie będziesz napomnień słuchał, mój synu, to nie usłyszysz słów roztropności.
19:28	 Świadek nieuczciwy drwi sobie z prawa, usta bezbożnika zioną nieprawością.
19:29	 Już są przygotowane rózgi na bezbożnych i uderzenia na plecy niemądrych.

20:1	 Bezbożnik to wino, pieniacz zaś – sycera, nie jest mądry żaden, kto tutaj pobłądzi.
20:2	 Zagniewanie króla jest jak ryk lwa, kto go rozzłości, może stracić życie.
20:3	 To chwalebne, kiedy człowiek umie się nie gniewać, każdy zaś głupiec gniewem wybucha.
20:4	 Człowiek leniwy nie orze jesienią, toteż nic nie znajduje, choć szuka w czasie żniwa.
20:5	 Pragnienia serc ludzkich są jak wodna głębina, ale potrafi z nich skorzystać człowiek rozumny.
20:6	 Wielu ludzi chełpi się swoją dobrocią, lecz gdzie znaleźć męża godnego zaufania?
20:7	 Kto jako sprawiedliwy kroczy swoją drogą, szczęśliwe potomstwo po sobie zostawi.
20:8	 Kiedy król zasiada za stołem sędziowskim, samym swym spojrzeniem wszelkie zło rozprasza.
20:9	 Kto może powiedzieć, że ma serce czyste i że jest wolny od wszelkiego grzechu?
20:10	 Dwojakie odważniki i podwójna miara, jedno i drugie – odrazą dla Pana.
20:11	 Już chłopca się poznaje po jego pragnieniach, wiadomo, czy dobrze i godnie postąpi.
20:12	 Ucho, które słyszy, oko, które widzi, jedno i drugie – stworzone przez Pana.
20:13	 Nie oddawaj się spaniu, żebyś nie zubożał, miej oczy otwarte, a nie zabraknie ci chleba.
20:14	 Źle, źle zrobiłem – mówi kupujący, ale kiedy odejdzie, chwali się zakupem.
20:15	 Jest wiele złota i pereł, lecz ozdobą prawdziwą są rozsądne usta.
20:16	 Pozbaw go sukni, bo ręczył za drugich, weź go sobie w zastaw za obcych ludzi.
20:17	 Słodko smakuje pokarm zakłamania, lecz potem się czuje, że w ustach jest kamień.
20:18	 Plany ustala się podczas narady, dlatego masz wojnę prowadzić z rozwagą.
20:19	 Krążący wokół oszczerca wyjawia sekrety, nie miej nic wspólnego z mówiącymi dużo.
20:20	 Kto ojca swego i matkę przeklina, tego światłość zgaśnie, gdy nadejdzie ciemność.
20:21	 Bogactwa na początku szybko zdobywane nie będą się cieszyć błogosławieństwem na końcu.
20:22	 Nie mów, że za zło się “odwdzięczysz", zaufaj Panu on ci pomoże.
20:23	 Podwójne odważniki są odrazą dla Pana, a nadużyciem jest fałszywa waga.
20:24	 Pan kieruje krokami każdego człowieka, bo człowiek sam nie może pojąć swojej drogi.
20:25	 Pułapką jest nieopatrznie wołać: Ślubuję!, a zastanawiać się dopiero po ślubowaniu.
20:26	 Roztropny król przepędza precz bezbożnych i odpłaca im za ich niegodziwe czyny.
20:27	 Światłem Pana jest duch człowieka i przenika wnętrze jego ciała.
20:28	 Dobroć i wierność osłaniają króla, łaskawość podtrzymuje tron jego.
20:29	 Siła jest chwałą młodości, siwizna zaś ozdobą starców.
20:30	 Krwawe ślady po karze leczą bezbożnika, a mocne uderzenia – sięgają aż do wnętrza.

21:1	 Jak woda w strumieniu, tak serce króla u Pana, tam je kieruje, gdzie Mu się podoba.
21:2	 Każdy sądzi, że żyje jak trzeba, ale Pan bada tajniki serca ludzkiego.
21:3	 Życie według sprawiedliwości i prawa to milsza rzecz dla Pana niż krwawe ofiary.
21:4	 Spojrzenie z góry i serce nadęte – pochodnią bezbożnika są jego występki.
21:5	 Prawowitemu jego plany przynoszą korzyści, śpieszącemu się ciągle – tylko straty.
21:6	 Kto skarby gromadzi posługując się kłamstwem, ten na wiatr poluje i wpadnie w sidła śmierci.
21:7	 Przemoc bezbożnych wygubi ich samych, bo nie chcą czynić tego, co jest sprawiedliwe.
21:8	 Kręta jest droga złoczyńcy, a proste działanie sprawiedliwe.
21:9	 Lepiej jest mieszkać na poddaszu w kącie niż we wspólnym domu z kłótliwą niewiastą.
21:10	 Bezbożnik ciągle pożąda złego i nie lituje się nad swoim bliźnim.
21:11	 Gdy karze się bezbożnika, mądrzeje niemądry, gdy poucza się mądrego, przybywa mu wiedzy.
21:12	 Sprawiedliwy postępuje słusznie z domem bezbożnika, kiedy sprowadza na niego nieszczęście.
21:13	 Kto zamyka swe uszy na wołanie biedaka, sam nie będzie wysłuchany, gdy zwróci się o pomoc.
21:14	 Dyskretnym podarkiem można gniew złagodzić, datkiem z zanadrza dobytym – nawet złość niemałą.
21:15	 Sprawiedliwy się cieszy z prawych uczynków, lecz przerażają one złoczyńcę.
21:16	 Kto schodzi z drogi rozeznania, znajdzie wkrótce spoczynek w zgromadzeniu cieni.
21:17	 Popadnie w nędzę, kto lubi rozkosze, nie wzbogaci się ten, kto kocha wino i oliwę.
21:18	 Dla sprawiedliwego bezbożnik – to okup, zamiast sprawiedliwych winni pójść niewierni.
21:19	 Lepiej samemu mieszkać na pustyni, niż z żoną gderliwą i do kłótni skorą.
21:20	 Prawdziwe skarby są w domu mądrego, ale człowiek niemądry nie umie ich docenić.
21:21	 Kto szuka sprawiedliwości i dobra, znajduje życie i sławę.
21:22	 Mądry przedostał się do miasta mocarzy i zburzył umocnienia, w które tak wierzyli.
21:23	 Kto usta i język trzyma na wodzy, ten przed uciskiem chroni swoje życie.
21:24	 W mowie porywczy, wyniosły – to inaczej bezbożnik, taki zawsze w działaniu kieruje się pychą.
21:25	 Opieszałego dobijają jego pożądania, a jego ręce nie rwą się do pracy.
21:26	 Przez cały dzień coś mu się marzy, a sprawiedliwy dzieli się a innymi, nie skąpi.
21:27	 Ofiara bezbożnika jest dla Pana odrazą, zwłaszcza gdy on ją składa mając złe zamiary.
21:28	 Fałszywy świadek ku zagładzie zmierza, a ten, kto umie słuchać, będzie zawsze mówił.
21:29	 Na twarzy bezbożnika maluje się upór, a sprawiedliwy prostą czyni swą drogę.
21:30	 Nie ma mądrości ani rozeznania, ani rady przed obliczem Pana.
21:31	 Rumaka się siodła na dzień wojowania, ale zwycięstwo zależy od Pana.

22:1	 Szacunek u ludzi lepszy niż bogactwo, dobre imię lepsze niż srebro i złoto.
22:2	 Spotykają się razem i bogacz i nędzarz, a Pan obydwu obdarzył życiem.
22:3	 Mądry dostrzega nieszczęście i uchodzi przed nim, niemądry brnie dalej, a potem żałuje.
22:4	 Nagrodą za pokorę i sprawiedliwość jest bogactwo, szacunek i życie.
22:5	 Cierni i sideł pełno na drodze bezbożnych, kto dba o swoje życie, trzyma się od niej z daleka.
22:6	 Młodzieńca pouczaj o drodze jego życia, a nie zejdzie z niej nawet jako starzec.
22:7	 Bogacz ma biednego pod swoją władzą, dłużnik jest sługą wierzyciela.
22:8	 Kto sieje nieprawość, zbiera nieszczęścia, a narzędzie jego złości dotknie jego samego.
22:9	 Kto patrzy życzliwie na innych, będzie błogosławiony, bo dzieli się swoim chlebem z biednymi.
22:10	 Przepędź bezbożnika, a skończy się kłótnia, ustaną krzyki i wyzwiska.
22:11	 Kto kocha czystość serca i mówi życzliwie, ten stanie się przyjacielem samego króla.
22:12	 Oczy Pana strzegą roztropnych, lecz obracają w niwecz gadaninę bezbożnych.
22:13	 Leniwy powiada: Lew jest na dworze, mogę zginąć na środku ulicy.
22:14	 Usta obcych kobiet są jak dół głęboki, wykopany dla tych, na których Pan się rozgniewa.
22:15	 W sercu chłopięcia jest jeszcze głupota, wypędzi ją jednak stamtąd rózga wychowawcy.
22:16	 Kto uciska biednego, tym samym go wzbogaca, kto daje bogatemu, czyni go ubogim.
22:17	 Oto, co mówią mędrcy: Nadstaw uszu i posłuchaj słów moich, weź sobie moje nauki do serca!
22:18	 Piękne to będzie, gdy je w sercu zachowasz i gdy ciągle je będziesz miał na swoich ustach.
22:19	 Żebyś zaś ufność mógł w Panu pokładać, dzisiaj zacznę nauczać cię dróg Jego.
22:20	 Czyż nie napisałem dla ciebie już trzydziestu traktatów złożonych z mądrych rad i pouczeń,
22:21	 żebyś mógł poznać całą prawdę i udzielić odpowiedzi na zadane pytania?
22:22	 Żebyś nigdy nie krzywdził słabszego, bo i tak już słaby, i nie dręcz biedaka już w samej bramie [miasta].
22:23	 Sprawami ich bowiem sam Pan się zajmuje i pozbawi życia tych, co im krzywdę czynią.
22:24	 Nie zawieraj przyjaźni z tymi, co się wiecznie kłócą, nie zadawaj się nigdy z człowiekiem porywczym.
22:25	 Mógłbyś się bowiem przyzwyczaić do jego dróg życia, a on zacząłby czyhać na twoje życie.
22:26	 Nie przyłączaj się do tych, co za innych ręczą i dają zastaw za długi innych.
22:27	 A kiedy nie będziesz miał z czego zapłacić, zabiorą ci pościel z twego własnego domu.
22:28	 Nie zmieniaj dawno ustalonych granic, które wytyczyli jeszcze twoi ojcowie.
22:29	 Jeśli spotkasz kogoś, kto biegły w swym zawodzie, to wiedz, że królom będzie taki służył, nigdy zaś nie będzie posługiwał prostaczkom.

23:1	 Gdy usiądziesz do stołu z jakimś możnowładcą, to przyjrzyj się uważnie, co stoi przed tobą.
23:2	 I przyłóż sobie nawet nóż do gardła, jeżeliś z natury na jedzenie łakomy.
23:3	 Nie rzucaj się łapczywie na co lepsze kąski, bo może się za tym podstęp jakiś ukrywać.
23:4	 Nie zabiegaj o to, by stać się bogatym, i nie na to poświęcaj całej swej mądrości!
23:5	 Zwodnicze są bogactwa. Patrzysz, a ich już nie ma, skrzydeł nagle dostają i odlatują jak orzeł ku niebu.
23:6	 Nie siadaj do stołu z człowiekiem zawistnym, nie rzucaj się łapczywie na co lepsze kąski.
23:7	 Odczujesz bowiem szybko ich smak nieprzyjemny. Będzie ci wprawdzie mówił, byś pić i jeść zechciał, ale w swym sercu nie będzie ci życzliwy.
23:8	 Wszystko, co zjesz, będziesz musiał zwrócić, i będziesz wypowiadał nieszczere słowa.
23:9	 Nie staraj się przemawiać do uszu niemądrego, bo i tak nie będzie zważał na twe mądre słowa.
23:10	 Nie zmieniaj dawno ustalonych granic i nie zapuszczaj się na pola sierot.
23:11	 Potężny bowiem jest ich obrońca i będzie prowadził przeciw tobie ich sprawę.
23:12	 Otwórz swoje serce na pouczenia, nakłoń swoje uszy, by słuchały słów mądrych.
23:13	 Nie bądź oszczędny w karceniu chłopca, nie umrze, gdy go rózgą ukarzesz.
23:14	 Karcisz go, co prawda, rózgą, ale życie jego ratujesz przed zgubą.
23:15	 Synu mój, gdy twoje serce jest mądre, raduje się wtedy moje własne serce.
23:16	 Całe moje wnętrze jest pełne radości, gdy usta twoje mówią to tylko, co słuszne.
23:17	 Niech wskutek grzechów nie zapala się twe serce, lecz zawsze niech pragnie bojaźni Bożej!
23:18	 Przyszłość bowiem na pewno jest dla ciebie i nie stracone są jeszcze i twe nadzieje.
23:19	 Posłuchaj, mój synu, bądź rozsądny i skieruj swoje serce na właściwą drogę.
23:20	 Nie zadawaj się z tymi, co kochają wino, ani z tymi, co przepadają za mięsem.
23:21	 Pijacy i żarłoki w nędzę popadają, a nierób chodzi obdarty.
23:22	 Słuchaj zaś twego ojca, który dał ci życie, nie przestań szanować matki, gdy będzie już stara.
23:23	 Staraj się o prawdę i jej nie sprzedawaj, ani mądrości, ani pouczeń ni wiedzy.
23:24	 Głośno się raduje ojciec sprawiedliwego, bo mieć syna mądrego – prawdziwe szczęście.
23:25	 Mają prawo się cieszyć i twoi rodzice, może radowć się matka, która cię zrodziła.
23:26	 Daj mi swoje serce, mój synu, a upodobają sobie twe oczy w mej drodze.
23:27	 Bo kobieta rozpustna – to dół głęboki, żona drugiego zaś – to ciasna studnia.
23:28	 Czatują tak jak rozbójnicy i pomnażają tylko zdrajców pośród mężczyzn.
23:29	 U kogo “Ach"? u kogo “Biada"? U kogo kłótnie, kto się tak uskarża? Kto odnosi rany bez żadnego powodu, kto ma oczy wyblakłe?
23:30	 To wszystko u tych, co nocują przy winie, którzy idą, by kosztować wina mieszanego.
23:31	 Nie patrz tak łapczywie na wino, co czerwieni się i błyszczy w kielichu, i tak łatwo spływa do gardła,
23:32	 bo w końcu kąsa jak żmija i jad zapuszcza jak wąż.
23:33	 Twoje oczy dostrzegają rzeczy przedziwne a twoje serce składa mętne świadectwa.
23:34	 Jesteś jak człowiek, który zasnął na otwartym morzu i odpoczywa aż na szczycie masztu.
23:35	 Bito mnie, ale nie czułem bólu chłostano mnie rózgami, a nic nie wiedziałem. Kiedyż się znów obudzę? Znów sięgnę po wino.

24:1	 Nie zazdrość złym ludziom, nie miej nic wspólnego z nimi,
24:2	 bo oni tylko o przemocy marzą, a ich usta są pełne niegodziwości.
24:3	 Mądrością można dom zbudować, a rozwagą zapewnić mu trwałość.
24:4	 Spichlerze napełnia się też dzięki mądrości wszelkimi dobrami szczególnie cennymi.
24:5	 Mądrego stawia się nad siłacza, a roztropnego – ponad mocarza.
24:6	 W walce zwycięża się rozsądkiem, przewagę się zyskuje dzięki licznym doradcom.
24:7	 Dla głupca zbyt wzniosła jest mądrość, on w bramie nie umie ust swoich otworzyć.
24:8	 Tego, kto ciągle myśli, jak by tu zło czynić, nazywa się wichrzycielem.
24:9	 O grzechach ciągle myśli głupi, pyszałek jest odrazą dla ludzi.
24:10	 Jeśli nie możesz wytrwać za dni ucisku, to wyczerpią się wkrótce twoje siły.
24:11	 Staraj się pomóc tym, których na śmierć wiodą, ratuj tych, którzy drżą przed swoją zagładą.
24:12	 Czy chciałbyś powiedzieć, żeś Tego nie widział? A czy miałby nie wiedzieć Ten, co bada serca? Nie wiedziałby o tobie Ten, który ma cię w swej pieczy? Zaprawdę odda On każdemu, dokładnie według uczynków jego.
24:13	 Jedz miód, synu mój, bo jest dobry, plaster miodu słodki jest dla podniebienia.
24:14	 Otóż pamiętaj: tak też jest z mądrością dla ciebie. Jeśli ją znajdziesz, masz zapewnioną przyszłość i nie będą próżne twoje nadzieje.
24:15	 Nie czyhaj podstępnie na dom sprawiedliwego, nie rozrzucaj mu jego posłania.
24:16	 Siedem razy upadnie sprawiedliwy, ale się podniesie, bezbożni zaś giną w nieszczęściach.
24:17	 Nie ciesz się z upadku przeciwnika, niech nie raduje się twe serce, kiedy on się potknie,
24:18	 żeby ci nie wziął tego za złe Pan wszystkowidzący i nie odwrócił swego zagniewania od niego.
24:19	 Nie unoś się złością na złoczyńców, nie rozpalaj się gniewem przeciwko bezbożnym.
24:20	 Bo dla bezbożnych nie ma żadnej przyszłości, wygaśnie światłość przewrotnych.
24:21	 Bój się, mój synu, Pana i króla, nie wynoś się ani nad jednego, ani nad drugiego,
24:22	 bo niespodziewanie zło przyjdzie z ich strony, od obydwu nieprzewidziane nieszczęście. 
24:23	 Od mędrców pochodzą także te oto przysłowia: W sądzie niedobrze jest mieć wzgląd na osobę.
24:24	 Kto mówi do winnego, że jest niewinny, tego przeklinają narody i znieważają ludy.
24:25	 Dobrze się wiedzie tym, co słusznie wyrokują, błogosławieństwo i szczęście będzie ich udziałem.
24:26	 Pocałunek na ustach drugiego składa, kto odpowiedzi słusznej udziela.
24:27	 Wykonuj wszystko na zewnątrz jak trzeba, uprawiaj starannie swe pole, a z czasem i dom wystawisz.
24:28	 Nie bądź świadkiem fałszywym przeciw swoim bliźnim, nie oszukuj swoimi słowami.
24:29	 Nie mów: Jak on postąpił ze mną, tak samo ja z nim postąpię, każdemu tym odpłacę, na co zasłużył swymi uczynkami.
24:30	 Przechodziłem koło pola próżniaka i koło winnicy męża niemądrego.
24:31	 Wszystko dokoła zarośnięte pokrzywą, na polach wszędzie samo zielsko, zburzone całkowicie kamienne ogrodzenie.
24:32	 Patrzyłem na wszystko i zastanawiałem się, a rozważywszy rzecz całą wyciągnąłem naukę:
24:33	 Pośpij sobie jeszcze trochę, podrzem, poprzeciągaj się, odpoczywaj,
24:34	 a przyjdzie do ciebie nędza jak włóczęga i w biedzie się znajdziesz jak najgorszy żebrak.

25:1	 A oto inne przysłowia Salomona, zebrane przez ludzi Ezechiasza, króla judzkiego.
25:2	 Chwałą Bożą jest rzecz przysłaniać, chwałą króla jest owe sprawy badać.
25:3	 Ale wysokość niebios i głębia ziemi, i serce króla – to rzecz nie do zbadania.
25:4	 Gdy oddzielisz szlakę od srebra, to złotnik uzyska oczyszczony metal.
25:5	 Gdy król uwolni się od złoczyńców, to przez sprawiedliwość umocni się tron jego.
25:6	 Nie przechwalaj się niczym przed królem i nie zajmuj miejsca, które jest dla wielkich.
25:7	 Lepiej niech ci powiedzą: przesiądź się wyżej, niż żeby cię mieli poniżać przed wielkim. Z tym, co twoje oczy spostrzegły,
25:8	 nie udawaj się zaraz do sądu, bo co uczynisz później, gdy cię twój bliźni zawstydzi?
25:9	 Zakończ swój spór z najbliższym, lecz nie zdradzaj tajemnic drugiego,
25:10	 bo zgani cię ten, co to posłyszy, i siebie samego zniesławisz.
25:11	 Do jabłka złotego na srebrnej paterze podobne są słowa w czas wypowiadane.
25:12	 Do złotego pierścienia i naszyjnika ze złota podobny jest mędrzec rad udzielający.
25:13	 Czym śnieg orzeźwiający podczas dnia letniego, tym dla posyłającego uczciwy posłaniec, orzeźwiający duszę swego pana.
25:14	 Czym chmury nadciągające z wiatrem, lecz bez deszczu, tym człowiek nie dotrzymujący obietnicy.
25:15	 Cierpliwość skłania do ustępstw zwierzchnika, a język łagodny kruszy nawet kości.
25:16	 Gdy miód znalazłeś, zjedz, ile należy, byś zjadłszy za dużo nie musiał go zwracać.
25:17	 Rzadko przebywaj w domu swoich bliźnich, bo im zbrzydniesz i staniesz się wstrętnym.
25:18	 Do maczugi, miecza i strzały podobne są zeznania fałszywego świadka, którymi godzi w swojego bliźniego.
25:19	 Czym psujący się ząb i utykająca noga, tym zdrajca, na którego się liczy w dzień ucisku.
25:20	 Pozbawiać się płaszcza w dzień mroźny albo ług octem polewać to tak, jak zbolałym radosne śpiewać pieśni.
25:21	 Wrogowi twojemu daj jeść, gdy jest głodny, i napój go wtedy, kiedy jest spragniony.
25:22	 W ten sposób zgromadzisz mu węgle na głowie, a Pan ci za to zapłaci sowicie.
25:23	 Wiatry północne zwykle deszcz przynoszą, a języki złośliwe – na twarz zagniewanie.
25:24	 Lepiej jest mieszkać na poddaszu w kącie niż we wspólnym domu z kłótliwą niewiastą.
25:25	 Jak zimna woda dla gardła spragnionego tak dobra jest wiadomość z odległego kraju.
25:26	 Źródłem zanieczyszczonym lub zawaloną studnią jest sprawiedliwy chwiejący się przed bezbożnikiem.
25:27	 Nie jest dobrze jeść miodu za dużo lub słuchać zbyt wielu słów, co nam schlebiają.
25:28	 Miastem z zarysowanymi murami jest człowiek który nie panuje nad sobą. 

26:1	 Jak śnieg w lecie, a deszcz czasu żniwa, tak niepożądane są pochwały dla głupca.
26:2	 Jak uciekający wróbel i odlatująca jaskółka, tak przekleństwo bez racji: uleci, nikogo nie dotknie.
26:3	 Konia poskramia się batem, a osła wędzidłem, rózgą zaś plecy głupiego.
26:4	 Nie odpowiadaj głupiemu według jego głupoty, żebyś się nie stał do niego podobny.
26:5	 Odpowiadaj głupiemu według jego głupoty, bo może pomyśli, że już jest mądry.
26:6	 Sam sobie nogi ucina i szkodę wyrządza, kto przez głupiego wiadomość przesyła.
26:7	 Niepewne i chwiejne jak chromego nogi są przysłowia, które wypowiada głupi.
26:8	 Jak kamień przywiązywać do procy, tak czcią otaczać głupiego.
26:9	 Cierń wbity w rękę pijaka to przysłowie w ustach głupiego.
26:10	 Jak łucznik strzelający do przechodniów, tak najmujący głupiego do pracy.
26:11	 Jak pies powraca do swoich wymiotów, tak głupi wciąż powtarza swoje głupstwa.
26:12	 Ten, co się sam za mędrca uważa, budzi mniej nadziei aniżeli głupiec.
26:13	 Próżniak wymawia się, że lew jest na drodze i po ulicy chodzi jakieś dzikie zwierzę.
26:14	 Jak drzwi obracają się na zawiasach, tak próżniak na swoim posłaniu.
26:15	 Leniwy wyciągnie rękę do misy, ale nie chce mu się ręki do ust zbliżyć.
26:16	 Próżniak uważa się za mądrzejszego niż siedmiu trafnie odpowiadających.
26:17	 Psa biegnącego za uszy chwyta, kto miesza się w spory, które go nie dotyczą.
26:18	 Jak szaleniec używający pocisków, strzał i niebezpiecznej broni,
26:19	 tak ten, który zwodzi bliźniego i mówi, że to było dla żartów.
26:20	 Gdy drzewa zabraknie, wygaśnie ogień, skończą się spory, gdy nie będzie skarżących.
26:21	 Czym węgle dla żaru, a drzewo dla ognia, tym człowiek swarliwy dla wszczynania kłótni.
26:22	 Słowa donosiciela – to smakowite kąski, głęboko przenikają do ludzkiego wnętrza.
26:23	 Jak srebrna powłoka na glinianym garnku, tak gładkie usta przy sercu przewrotnym.
26:24	 Człowiek nieprzyjazny lubi pięknie przemawiać, ale jego serce pełne jest podstępu.
26:25	 Nie ufaj mu, gdy mówi życzliwie, bo jego serce – to po siedmiokroć ohyda.
26:26	 Pochlebstwami przykrywa nienawiść, a na zgromadzeniu ujawni całą swą przewrotność.
26:27	 Kto pod kim doły kopie, sam w nie wpada; kto kamień wtacza na górę, sam się pod niego dostanie.
26:28	 Język zakłamany nie znosi okłamanych, a usta przymilne są powodem zguby. 

27:1	 Nie przechwalaj się dniem jutrzejszym, bo nie wiesz jeszcze, co się za nim kryje.
27:2	 Niech inni cię chwalą, a nie ty sam swoimi ustami, ktoś obcy, a nie twoje własne wargi.
27:3	 Ciężki jest kamień i piasek ma swą wagę, lecz od obydwu jest cięższe zagniewanie głupca.
27:4	 choćby gniew był wielki i niubłagana zapalczywość, to wszystko przewyższa dokuczliwa zazdrość.
27:5	 Lepsza otwarta nagana niż starannie ukrywana miłość.
27:6	 Ciosy od przyjaciela są wyrazem wierności, w pocałunkach wroga kryje się obłuda.
27:7	 Człowiek syty nawet miód podepcze, a dla głodnego nawet gorycz jest słodka.
27:8	 Jak ptak zmuszony do opuszczenia gniazda, tak człowiek, który musi uchodzić z ojczyzny.
27:9	 Olejki i pachnidła radują nam serce, a dobre słowo przyjaciela bardziej niż wonne drzewo.
27:10	 Nie wyrzekaj się tego, który jest twoim i ojca przyjacielem, domu brata nie nawiedzaj, kiedy jesteś w biedzie. Lepszy jest bowiem sąsiad blisko niż brat, który mieszka daleko.
27:11	 Bądź mądry, mój synu, i napełniaj radością me serce, bym mógł odpowiedzieć tym, którzy mnie znieważają.
27:12	 Mądry zło dostrzega i przed nim się chroni, niemądry brnie dalej, a potem żałuje.
27:13	 Zabierz mu odzienie, bo ręczy za drugiego, i weź je jako zastaw za swych nieznajomych.
27:14	 Kto swoich bliźnich pozdrawia zbyt głośno, temu policzą to od rana za złorzeczenie.
27:15	 Dach stale cieknący w porze deszczowej to jak kobieta, która wciąż się kłóci.
27:16	 Kto chciałby ją powstrzymać – to jakby wiatr chwytał albo oliwę chciał zatrzymać w ręce.
27:17	 Jak żelazo gładzi się tylko żelazem, tak jeden człowiek urabia drugiego.
27:18	 Kto pielęgnuje figowe drzewo, będzie spożywał z owoców jego. Kto troszczy się o pana swojego, sam będzie doznawał szacunku.
27:19	 Jak woda jest dla oblicza zwierciadłem, tak serce jest odbiciem człowieka.
27:20	 Nienasycone są zaświaty i królestwo zmarłych, niezaspokojone są też oczy człowieka.
27:21	 Srebro oczyszcza się w tyglu, złoto w piecu, człowiek zaś w tym, co mu mówią pochlebcy.
27:22	 Choćbyś głupiego zmiażdżył tłuczkiem w moździerzu razem z ziarnami, nie oddzielisz odeń jego głupoty.
27:23	 Troszcz się o dobry wygląd swych owiec, otaczaj opieką swe trzody.
27:24	 Nie będziesz miał na zawsze tego, co posiadasz, bogactwa twoje nie są wiecznotrwałe.
27:25	 Gdy trawa wyrasta, robi się zielono, a w górach zbiera się siano.
27:26	 Owce rosną po to, żebyś miał ubranie, a kozły, byś miał czym zapłacić za pole.
27:27	 Dosyć masz mleka koziego na własny użytek, wystarczy dla całego domu i na wyżywienie służących.

28:1	 Bezbożnik ucieka nawet nie goniony, sprawiedliwy zaś czuje się jak lew bezpieczny.
28:2	 Przez swoje zbrodnie kraj ma wielu władców, trwałość kraju zapewnia jeden, rozumny i roztropny.
28:3	 Bezbożny uciskający biedaka podobny jest do ulewy nie dającej chleba.
28:4	 Kto gardzi pouczeniami, chwali bezbożnika, kto napomnienia przyjmuje, ten go skutecznie zwalcza.
28:5	 Przewrotni nie pojmują, co jest prawe, zaś szukający Pana rozumieją wszystko.
28:6	 Lepszy ubogi, kroczący uczciwie swoją drogą, niż bogacz chodzący krętymi ścieżkami.
28:7	 Kto pouczenia przyjmuje, jest roztropnym synem, kto się z rozwiązłym zadaje, hańbi swego ojca.
28:8	 Kto procentami i lichwą pomnaża swą majętność, zbiera dla tego, kto się nad biednym lituje.
28:9	 Kto odwraca ucho, by nie słuchać napomnień, tego nawet modlitwa też budzi odrazę.
28:10	 Kto sprawiedliwego na złą drogę sprowadza, ten wpada do dołu, który sam wykopał. A sprawiedliwi będą szczęśliwi.
28:11	 Bogaty uważa się za mądrego, przenika go jednak ubogi, lecz mądry.
28:12	 Gdy sprawiedliwym wiedzie się dobrze, wszyscy się radują, gdy biorą górę bezbożni, chowają się wszyscy.
28:13	 Kto ukrywa swe grzechy, nie zazna szczęścia, kto je wyznaje i opłakuje, miłosierdzia dostąpi.
28:14	 Szczęśliwy mąż zawsze bojący się Boga, kto zaś zaślepia swoje serce, ściąga na siebie nieszczęścia.
28:15	 Do lwa ryczącego i zgłodniałego niedźwiedzia podobny jest król występny, uciskający poddanych.
28:16	 Niejeden król jest mały umysłem, wielki natomiast siłą zadręczania.
28:17	 Człowiek, który się splamił krwią ludzi niewinnych będzie musiał uciekać aż do swego grobu i nikt nie będzie w stanie go zatrzymać.
28:18	 Kto kroczy drogą niewinności, będzie ocalony, kto chodzi krętymi drogami, ten wpadnie w zasadzkę.
28:19	 Kto troszczy się o swe pole, będzie miał chleba do syta. Kto goni za znikomościami, będzie wciąż żył w nędzy.
28:20	 Uczciwy cieszy się błogosławieństwem obfitym, a kto się szybko bogaci, będzie ukarany.
28:21	 Nie jest dobrze mieć wzgląd na osobę, bo za kęs chleba można zło popełnić.
28:22	 Człowiek zazdrosny goni za bogactwem, a nie myśli o tym, że popadnie w nędzę.
28:23	 Kto śmie napominać drugiego człowieka, znajdzie wdzięczność większą niżeli pochlebca.
28:24	 Kto ograbia ojca lub matkę sądząc, że nie czyni nic złego, zalicza się do grona morderców.
28:25	 Kto jest posiadania żądny, ciągle wszczyna spory, kto zaś Panu zaufał, stanie się zamożnym.
28:26	 Głupi, kto tylko na swój rozum liczy, będzie zaś ocalony, kto drogą mądrych kroczy.
28:27	 Kto wspiera ubogich, nie zazna niedostatków, temu, kto na biedę oczy zamyka, będą złorzeczyć.
28:28	 Gdy bezbożni się panoszą, wszyscy od nich stronią, kiedy zaś giną, władzę mają prawi. 

29:1	 Gdy ktoś mimo napomnień pozostaje przy swoim, spotka go nagle nieszczęście i nic mu nie pomoże.
29:2	 Cieszy się cały lud, gdy sprawiedliwi górują, gdy zaczynają rządzić występnymi, wzdycha cały naród.
29:3	 Raduje swego ojca, kto mądrość miłuje, marnuje swoje dobra, kto chodzi do nierządnic.
29:4	 Król praw strzegący umacnia swe państwo, lecz niszczy je, gdy zacznie podatkami uciskać.
29:5	 Kto bliźniemu głosi pochlebstwa, dla jego nóg przygotowuje sidła.
29:6	 Zły sam się wikła w swoich występkach, a sprawiedliwy cieszy się swym szczęściem.
29:7	 Sprawiedliwy ma zrozumienie dla sprawy ubogich, a bezbożny niczego zrozumieć nie chce.
29:8	 Siejący niepokój powodują rozruchy, a mądrzy je łagodzą.
29:9	 Gdy mądry spiera się z głupim, głupi krzyczy i się śmieje i końca sporu nie widać.
29:10	 Mordercy nienawidzą sprawiedliwych, ci, co dobrze czynią, troszczą się o ich życie.
29:11	 Głupiec folguje wszystkim swoim chuciom, a mądry nad nimi panuje.
29:12	 Gdyby panujący wierzyli kłamstwom, byliby zbrodniarzami wszyscy ich poddani.
29:13	 Spotykają się razem biedak i oprawca, a Pan oczom obydwu wciąż dostarcza światła.
29:14	 Król, który bierze w obronę ubogich, trwałość zapewnia swojemu tronowi.
29:15	 Mądrość przekazuje się rózgą i karceniem, chłopiec nie karany jest hańbą dla matki.
29:16	 Gdzie panują bezbożni, tam same występki, ale sprawiedliwi przeżyją ich klęskę.
29:17	 Karć swego syna, a zmartwień ci zaoszczędzi i serce twoje napełni radością.
29:18	 Bez prorockich objawień naród dziczeje, szczęśliwy ten, kto zachowuje Prawo.
29:19	 Samymi słowami nie poprawi się sługi, i tak wszystko rozumie, ale się nie zmienia.
29:20	 Widzisz tego człowieka, co tak szybko mówi? Większa nadzieja, że się głupi poprawi, niż że on się zmieni.
29:21	 Sługa rozpuszczony za młodu zaczyna się w końcu buntować.
29:22	 Człowiek nieopanowany ciągle wszczyna kłótnie, łatwo w gniew popadający mnożą swoje grzechy.
29:23	 Pycha poniża człowieka, pokorny zaś zawsze zdobywa chwałę.
29:24	 Kto się ze złodziejem zadaje, krzywdzi samego siebie, słyszy wprawdzie przekleństwa, lecz się nie przyznaje.
29:25	 Strach do upadku prowadzi człowieka, bezpieczny jest ten, kto zaufał Panu.
29:26	 Wielu zabiega o względy władcy, lecz wszystkim tylko Pan przyznaje prawo.
29:27	 Złoczyńca budzi u sprawiedliwych odrazę, a sprawiedliwym brzydzą się bezbożni.

30:1	 Słowa Agura, syna Jake z Massa. Wyrocznia tego męża dla Itiela, dla Itiela i Ukala.
30:2	 Ponieważ jestem najgłupszy z ludzi i nie mam nawet rozeznania ludzkiego,
30:3	 nie mogłem zdobyć żadnej mądrości i nie nabyłem wiedzy świętych.
30:4	 Kto wstąpił do nieba i stamtąd zstąpił? Kto zdołał zgromadzić wiatry w swoich rękach? Kto zebrał w swój płaszcz wszystkie wody? Kto ustanowił krańce ziemi? A czy wiesz, jak się nazywa i jakie jest imię Jego Syna?
30:5	 Każde słowo Boże oczyszcza się w ogniu i jest osłoną dla tych, co u Niego się chronią.
30:6	 Do słów Jego nie dodawaj niczego, żeby cię nie pokarał i nie uznał za kłamcę.
30:7	 Tylko o dwie rzeczy cię proszę, nie odmawiaj mi ich, dopóki nie umrę:
30:8	 Trzymaj mnie z dala od fałszu i kłamstwa i spraw, bym nie był ni biedny, ni bogaty, lecz żebym miał tylko pod dostatkiem chleba.
30:9	 Nie chciałbym bowiem, opływając we wszystko, zaprzeć się Ciebie i zapytać: A któż to jest Pan Bóg? Albo, cierpiąc nędzę dotkliwą, z konieczności stać się złodziejem, znieważając w ten sposób imię mego Boga.
30:10	 Nie oczerniaj sługi przed panem jego, bo cię przeklnie i będziesz pokutował. 
30:11	 Jest pokolenie, które ojcu złorzeczy i nie błogosławi matce.
30:12	 Jest pokolenie, które sądzi, że jest czyste, ale jeszcze nie pozbyło się brudów.
30:13	 Jest pokolenie, wynoszące się nad innych, z oczyma zawsze wzniesionymi ku górze.
30:14	 Jest pokolenie, co ma kły jak miecze, a szczęki jak ostre noże. Wygryza nimi z kraju uciśnionych, a spośród ludzi wszystkich nędzarzy.
30:15	 Pijawka ma dwie córki: Dawaj! Dawaj! Są trzy rzeczy nigdy nie nasycone, cztery zaś nigdy “dość" nie mówią:
30:16	 szeol i łono matki niepłodnej, ziemia, która nigdy nie ma dosyć wody, oraz ogień, który nigdy nie powie: Już dosyć!
30:17	 Oko drwiące z własnego ojca i nie okazujące szacunku starej matce oby zostało wydziobane nad strumieniem przez kruki i zjedzone przez młode orlęta.
30:18	 Trzech rzeczy nie mogę zrozumieć, czterech nie mogę pojąć:
30:19	 drogi orła lecącego po niebie, ścieżek węża pełzającego po skale, szlaków okrętu na rozległych morzach oraz drogi mężczyzny do młodej kobiety.
30:20	 A oto jak postępuje rozpustna kobieta: zjadła, usta sobie otarła i rzekła: Nie zrobiłam przecież nic złego. 
30:21	 Trzy rzeczy sprawiają, że drży cała ziemia, a cztery są takie, że ich znieść nie może:
30:22	 niewolnik, który stał się królem, głupiec, który posiadł chleb w nadmiarze,
30:23	 kobieta raz odrzucona, lecz w końcu zamężna, oraz niewolnica, która stała się panią. 
30:24	 Cztery są istoty najmniejsze na ziemi, a jednak najmędrsze spośród mądrych:
30:25	 mrówki będące silną społecznością, gromadzące przez lato zapasy żywności;
30:26	 góraliki, żyjące w bezbronnych skupiskach, a budujące sobie schronienia w twardych skałach;
30:27	 szarańcza, nie mająca króla, ale poruszjąca się zawsze w bojowym szyku;
30:28	 jaszczurki nie dające się schwycić rękami, a przebywające nawet w królewskich pałacach. 
30:29	 Trzy istoty poruszają się bardzo wyniośle, cztery mają chód pełen pychy:
30:30	 lew, najodważniejszy pośród zwierząt, nikomu nie ustępujący;
30:31	 kogut, poruszający się dumnie między kurami, rumak bojowy i kozioł i król, pokazujący się jak bóg przed własnym ludem. 
30:32	 Jeżeli wyniosłeś się dumnie nad innymi, to, zastanowiwszy się nad sobą, połóż rękę na ustach!
30:33	 Bo gdy się ubija śmietanę, powstanie z niego masło, z nosa uciskanego krew będzie ciekła, a gniew drażniony powoduje kłótnie.

31:1	 Słowa skierowane do Lemuela, króla Massa. W ten sposób był napominany przez swoją matkę.
31:2	 Cóż mam ci powiedzieć, o Lemuelu, mój pierworodny. Co mam ci powiedzieć, synu mojego łona, dziecko moich ślubów?
31:3	 Nie wydawaj twojej siły kobietom, a twoich czynów i pragnień tym, co zabijają królów.
31:4	 Królowie nie powinni, Lemuelu, nie powinni królowie upijać się winem, a książętom nie wolno oszołamiać się piwem.
31:5	 Bo pijąc mogą zapomnieć o swych obowiązkach i nie dopilnować praw tych, którzy są w biedzie.
31:6	 Podaj mocny napój tym, co mają zginąć, a wino tym, co noszą w sercu gorycz.
31:7	 Tacy niech się napiją, by o swej nędzy zapomnieć i by nie myśleć więcej o swym udręczeniu.
31:8	 Otwórz swoje usta i przemów do niemych, i weź w obronę wszystkich uciśnionych.
31:9	 Otwórz swoje usta i sprawiedliwie wyrokuj, przyznaj rację potrzebującym i biednym. Alef
31:10	 Kto znajdzie dziś dzielną niewiastę? Taka jest cenniejsza od pereł. Bet
31:11	 Zaufało jej serce męża, bo ma z tego same korzyści. Gimel
31:12	 Czyni mu bowiem tylko dobrze, nigdy źle, przez wszystkie dni jego życia. Dalet
31:13	 Stara się o len i o wełnę i wszystko robi własnymi rękami. He
31:14	 Podobnie jak statek kupiecki z daleka sprowadza jedzenie. Waw
31:15	 Wstaje, gdy jeszcze ciemno, by wszystkim w domu jeść podać a służącym pracę wyznaczyć. Zain
31:16	 Zastanowiwszy się, kupuje rolę, a z tego, co sama zarobi, zakłada winnicę. Chet
31:17	 Mocą przepasuje swe biodra i umacnia swoje ramiona. Tet
31:18	 Sama przewiduje owoce swej pracy, a światło u niej nie gaśnie nawet w nocy. Jod
31:19	 Jej ręka sięga po kądziel, w palcach obraca wrzeciono. Kaf
31:20	 Przed ubogimi otwiera swe serce, do ubogich wyciąga ramiona. Lamed
31:21	 Nie martwi się, co będzie z domem, kiedy spadną śniegi, bo wszyscy domownicy jakby wełną okryci. Mem
31:22	 Odzienia sporządziła dla wszystkich, szaty z bisioru i czystej purpury. Nun
31:23	 W bramach miasta szanują jej męża, gdy w radzie zasiada ze starszyzną kraju. Samek
31:24	 Sprzedaje płótno, które sama utkała, i kupcom dostarcza pasy. Ain
31:25	 Siła i godność są jej strojem, nie martwi się o niepewną przyszłość. Pe
31:26	 Gdy usta otworzy, pięknie przemawia, język jej poucza życzliwie. Sade
31:27	 Uważa na wszystko, co dzieje się w domu, nie jada chleba za darmo. Kof
31:28	 Synowie jej sławią ją sami pełni szczęścia, wstaje także jej mąż, żeby jej oddać chwałę. Resz
31:29	 Wiele – mówi – było już dzielnych niewiast, lecz ty przewyższyłaś je wszystkie. Szin
31:30	 Zwodnicze są wdzięki i piękność przemija, bogobojna niewiasta jest godna pochwały. Taw
31:31	 Wychwalajcie ją za to, co czynią jej ręce, niech wszyscy w bramie wysławiają jej czyny.