Klucz do Biblii  Przedmową opatrzył Rolland de Voux OP  Instytut Wydawniczy Pax  Warszawa 1997  Tytuł oryginału Key to the Bible (C) by Alba House, Staten Island, N. Y. 1975 (C) by Rev. Wilfred Harrington, O P, 1975 (C) for the Polish translation by Józef Marzęcki, Warszawa 1995 Oryginał został opatrzony następującymi pozwoleniami władz kościelnych I-II Nihil obstat: Very Rev. Gilbert J. Graham OP, Censor Librorum Imprimatur: t Most Rev. Cletus F. O'Donnell JCD Administrator, Archdiocese of Chicago III Nihil obstat: Rev. Bernard O'Riley OP, Rev. Augustine Rock OP Censores Deputati Imprimatur: t Most. Rev. John P. Cody DD, Archbishop of Chicago May 25, 1966 Projekt okładki i stron tytułowych Jerzy Grzegorkiewicz Redaktor wznowienia Zofia Olszewska Indeks sporządzili Cyprian Wilanowski Władysław Zaremba Redaktor techniczny Ewa Dębnicka ISBN 82-211-0277-8  Nota od wydawcy Wilfrid J. Harrington, autor znany już naszemu Czytelnikowi z wydanej w Instytucie Wydawniczym Pax w 1977 r. TeologÂĂÂŔii biblijnej, w latach 1965 -1966 opublikował w Chicago w The Priory Press trzytomowe Wprowadzenie do Pisma Świętego. W latach 1974-1975 dzieło to, zrewidowane przez Autora, zostało wydane jako trzy oddzielne broszurowe tomy przez Alba House Communications w Canfield, Ohio. Niniejszy przekład został dokonany z tego wydania: poszczególne części odpowiadają trzem tomom oryginału. Przedmową i Słowo wstępne do tomu I potraktowaliśmy jako wprowadzenie do całej pracy.  Spis tReści  Słowo wstępne Przedmowa Wykaz skrótów Część pierwsza: Objawienie: Biblia Rozdział I: Słowo pisane Księgi Biblii Formowanie się Biblii Stary Testament Nowy Testament Pisma biblijne w porządku chronologicznym Rozdział II: Natchnienie biblijne i prawda Pisma Świętego Fakt natchnienia biblijnego Natchnienie w Biblii Objawienie w Bibli Teologia natchnienia Prawda Pisma Świętego Rozdział III.~ Interpretacja Pisma Świętego Słowo Boga do ludzi Formy literackie Lud słowa Biblia w Kościele Rozdział IV: Kanon Pisma Świętego Kanon i kanoniczność Księgi deuterokanoniczne i apokryficzne Tworzenie się kanonu Historia kanonu Starego Testamentu Historia kanonu Nowego Testamentu Natura kanoniczności Rozdział V.~ Krytyka biblijna  Krytyka tekstowa Krytyka werbalna Warianty mimowolne Warianty umyślne Krytyka zewnętrzna Krytyka wewnętrzna Krytyka literacka Język Kompozycja Analiza treści księgi Konieczność wyśledzenia źródeł Forma literacka Geneza utworu Świadectwo zewnętrzne Świadectwo wewnętrzne Krytyka historyczna Rozdział VI: Zarys historii Izraela Świat początków Izraela Świat starożytny w trzecim tysiącleciu przed Chr. Mezopotamia Egipt Palestyna W przededniu ery patriarchów Mezopotamia Egipt Palestyna Era patriarchów Mezopotamia Egipt Hetyci Habiru Palestyna Patriarchowie Exodus i podbój Tło historyczne Egipt Ludy morskie Kanaan Exodus Podbój Okres Sędziów Tło historyczne Amfiktionia Okres Sędziów Sytuacja polityczna w początkach okresu Sędziów Izraelici Kananejczycy i podział Izraela Filistyni Transjordania Sędziowie Otniel Ehud Reakcja kananejska Medianici Transjordania Niebezpieczeństwo filistyńskie Powstanie monarchii Instytucja monarchii Tradycje Tradycja antymonarchiczna (1 Sm 8; 10,17-24; 12) Tradycja monarchiczna (1 Sm 9; 10,1-16; 11) Panowanie Saula Panowanie Dawida (ok. 1010-970) Wojna o niepodległość Państwo Dawida Zaburzenia wewnętrzne Następstwo tronu Panowanie Salomona (ok. 970-931) Państwo Salomona Administracja królestwa Wielkie budowle Odwrotna strona medalu Podzielona monarchia Rozłam (1 Krl 12; 2 Krn 10) Historyczne tło podzielonej monarchii Asyria Egipt Damaszek Babilon Królestwo Izraela Dynastia Jeroboama Jeroboam I (931-910): 1 Krl 12,20 - 14,20; por. 2 Krn 13  Nadab (910-909): 1 Krl 15,25-32 Dynastia Baszy Basza (909-886): 1 Krl 15,33 -16,7 Ela (88~885): 1 Krl 16,8-14 Zimri (885  Dynastia Omriego Omri (885-874): 1 Krl 16,23-28 Achab (874-853): 1 Krl 16,19 - 22,40 Ochozjasz (853-852): 1 Krl 22,52 - 2 Krl 1,18 Jehoram (852-841 ): 2 Krl 3,1 - 10,17 Dynastia Jehu Jehu (841-814): 2 Krl 10,28-36 Jehoachaz (81~798): 2 Krl 13,1-9 Jehoasz (798-783): 2 Krl 13,10-13 Jeroboam II (783-743): 2 Krl 14,23-29 Zachariasz (743): 2 Krl 15,8-12 Szallum (743): 2 Krl 15,13-16 Dynastia Menachema Menachem (743-738): 2 Krl 15,17-22 Pekachiasz (738-737): 2 Krl 15,23-26 Pekach (737-732): 2 Krl 15,27-31 Ozeasz (732-724): 2 Krl 17,1-4 Królestwo Judy Roboam (931-913): 1 Kr1,14,21-31; 2,Krn 10-12, Abijam (913-911): 1 Krl I5,1-8; 2 Krn 13 Asa (911-870): 1 Krl 15,9-24; 2 Krn 14-16 Jozafat (870-848): 1 Krl 22,41-51; 2 Krn 17-20 Jehoram (848-841): 2 Krl 8,16-24; 2 Krn 21 Ochozjasz (841): 2 Krl 8,25 - 9,29; 2 Krn 22,1-9 Atalia (841-835): 2 Krl II; 2 Krn 22,10 - 23,11 Joasz (835-796): 2 Krl 12; 2 Krn 24 Amazjasz (796-781): 2 Krl 14,1-22; 2 Krn 25 Ozjasz (Azariasz) (781-740): 2 Krl 15,1-6; 2 Krn 26 Jotam (740-736): 2 Krl 15,32-38; 2 Krn 27 Achaz (736-716): 2 Krl 16; 2 Krn 28 Ezechiasz (716-687): 2 Krl 18-20; 2 Krn 29-32 Relacja asyryjska Relacja biblijna Manasses (687-642): 2 Krl 21,1-18; 2 Krn 33,1-20 Amon (642~40): 2 Krl 21,19-26; 2 Krn 21-25 Jozjasz (640-609): 2 Krl 22,1 - 23,30; 2 Krn 34-35 Jehoachaz (609): 2 Krl 23,31-35; 2 Krn 36,1-4 Jehojakim (609-597): 2 Krl 23,36 - 24,6; 2 Krn 36,5-8 Jehojakin (597): 2 Krl 24,8-17; 2 Krn 36,9-10 Sedecjasz (597-587): 2 Krl 24,18 - 25,7; 2 Krn 36,11-13 Po upadku Jerozolimy Wygnanie i odbudowa gminy Tło historyczne Ostatnie lata państwa babilońskiego Powstanie Persji Juda po 587 r. Wygnańcy w Babilonie Odbudowa gminy Dzieło Nehemiasza i Ezdrasza Tło historyczne Chronologia ksiąg: Ezdrasza i Nehemiasza Nehemiasz Ezdrasz Kolonia elefantyńska Od Ezdrasza do Antiocha IV Tło historyczne Koniec imperium perskiego Aleksander Wielki Następcy Aleksandra Żydzi pod rządami Ptolemeuszy Żydzi pod rządami Seleucydów Żydowska diaspora Powstanie machabejskie i dynastia hasmonejska Tło historyczne: od Antiocha IV do Antiocha VII (175-129) Powstanie machabejskie (1,2 Mch; Dn) Prześladowanie ze strony Antiocha IV Święta wojna (167-164) Ekspedycje karne (164-163) Niepowodzenia i chwila wytchnienia (162) Wojna w sprawie Alkimosa (161-159) Chwila wytchnienia (159-152) Równowaga sił (152-143) Niezależność Dynastia hasmonejska Jan Hyrkan I, arcykapłan (134-104) Aristobulos I, arcykapłan i król (104-103) Aleksander Jannaj, arcykapłan i król (103-76) Aleksandra, królowa (76-67) Aristobulos II arcykapłan i król (67-63) Jan Hyrkan II, arcykapłan i etnarcha (63-40) Antygonos, arcykapłan i król (40-37) Rozdział VII., Zarys historii czasów nowotestamentowych Świat grecko-rzymski Cesarstwo rzymskie Kierunki filozoficzne Epikureizm Stoicyzm  Kierunki religijne Religie misteryjne Kult cesarzy Świat żydowski Palestyna pod władzą Rzymian Dynastia herodiańska Herod Wielki (37-4 przed Chr.) Synowie Heroda Agryppa I, król (41-44 po Chr.) Agryppa II Rzymscy prokuratorzy Wojna żydowska i jej następstwa Żydowskie sekty religijne Faryzeusze i saduceusze Faryzeusze Saduceusze Uczeni w Piśmie Sanhedryn Esseńczycy Inne grupy Zeloci Herodianie Samarytanie Żydowska diaspora Chronologia życia Jezusa Narodziny Jezusa Działalność publiczna Śmierć Jezusa Epoka apostolska Gmina jerozolimska Dwunastu Starsi Piotr Jakub "brat Pana" Dwie grupy Rozwój Kościoła Jerozolima Judea i Samaria Krańce ziemi Św. Paweł: chronologia i podróże misyjne Chronologia Chronologiczne wskazówki z historii świeckiej Prokonsulat Galliona w Achai Odwołanie Feliksa i mianowanie Festusa Chronologiczne wskazówki w Nowym Testamencie Nawrócenie Pawła Epizody pochodzące z okresu nawrócenia Narodziny Pawła Podróże misyjne Pierwsza podróż misyjna: wiosna 45 - wiosna 49 (Dz 13-14) Druga podróż misyjna: jesień 49 - jesień 52 (Dz 15,36 -18,22) Trzecia podróż misyjna: wiosna 53 - wiosna 58 (Dz 18,23 - 21,16) Podróż do Rzymu (jesień 60 - wiosna 61) i lata końcowe Tabela chronologiczna Część druga: Obietnica: Stary Testament Rozdział I: Pentateuch Pentateuch jako całość Geneza Pentateuchu Cztery tradycje Tradycja jahwistyczna Tradycja elohistyczna Tradycja kapłańska Tradycja deuteronomiczna Podsumowanie Formowanie się tradycji Formowanie się Pentateuchu Właściwości tradycji Jahwista Historia pierwotna Tradycja patriarsza Tradycja Mojżeszowa Elohista Deuteronomista Tradycja kapłańska Posłannictwo Pentateuchu Doktrynalne aspekty Pentateuchu Teologia historÂĂÂŔii pierwotnej Kapłańska historia pierwotna Historia pierwotna jahwisty Exodus Przymierza Przymierze z Noem Przymierze z Abrahamem Przymierze na Synaju Prawo  Rozdział II.ÂÁyÂŔ Historia deuteronomiczna Sumienie narodu Księga Powtórzonego Prawa Historia deuteronomiczna Księga Jozuego Księga Sędziów Księgi Samuela Księgi Królewskie Zakończenie Rozdział III: Księgi profetyczne Ruch prorocki Nazwa Grupy prorockie Wczesne grupy prorockie "Synowie proroccy" Prorocy instytucjonalni, czyli zawodowi Prorocy klasyczni Prorocy z powołania Pisma profetyczne Prorok i proroctwo Psychologia proroka Kryterium prawdziwego proroka Literatura profetyczna Kompozycja ksiąg Księgi profetyczne w porządku chronologicznym Prorocy VIII w. Amos Prorok Księga Posłannictwo Ozeasz Prorok Posłannictwo Izajasz 1-39 Prorok Księga Posłannictwo Micheasz Prorok Księga Posłannictwo Prorocy VII w.i początku VI w. Sofoniasz Prorok Księga Posłannictwo Nahum Prorok Księga Posłannictwo Habakuk Prorok Księga Posłannictwo Jeremiasz Prorok Księga Posłannictwo Apendyks: Lamentacje Prorocy doby wygnania Ezechiel Księga Posłannictwo Deutero-Izajasz Autorstwo i data Posłannictwo Cierpiący sługa Jahwe Prorocy VI w. Izajasz 5(r66 Autorstwo Posłannictwo Aggeusz Prorok Posłannictwo Zachariasz 1-8 Prorok Posłannictwo Prorocy V w. Izajasz 34-35; 24-27 Izajasz 34-35: "Mała Apokalipsa" Autorstwo i data Idee Izajasz 24-27: "Wielka Apokalipsa" Autorstwo i data Idee Malachiasz Autorstwo i data Posłannictwo Abdiasz Autorstwo Posłannictwo Prorocy IV w. Joel Autorstwo i data Posłannictwo Zachariasz 9-14 Autorstwo i data Posłannictwo Mesjanizm Rozwój idei mesjanicznej Ogólne oczekiwanie mesjaniczne Mesjanizm dynastyczny Mesjanizm osobowy Mesjanizm bez Mesjasza Mesjasz Rozdział IV. Literatura mądrościowa Mądrość Wschodu Mądrość Izraela Geneza mądrości w Izraelu Istota i formy mądrości w Izraelu Księga Przysłów Struktura Przysłów Posłannictwo Księga Hioba Podział Autorstwo i data Problem Hioba Kohelet (Eklezjastes) Autorstwo i data Światopogląd Koheleta Syrach Autorstwo i data Tekst i wersje Kompozycja i plan Doktryna Księga Mądrości Autorstwo i data Plan Forma literacka Midrasz W Starym Testamencie W literaturze rabinicznej Formy midraszu Halacha Hagada Doktryna Mądrość Boża Źródło mądrości Personifikacja mądrości Jezus i mądrość Pieśń nad Pieśniami Księga Autorstwo i data Interpretacja Posłannictwo Rozdział V: Psalmy Klasyfikacja psalmów Psalmy błagalne Psalmy błagania indywidualnego Sitz im Leben Bliskie niebezpieczeństwo śmierci Choroba Fałszywe oskarżenie Psalmy błagania wspólnotowego Psalmy dziękczynne Psalmy dziękczynienia indywidualnego Psalmy dziękczynienia narodowego Hymny pochwalne Psalmy królewskie Psalmy Syjonu Psalmy królowania Jahwe Inne grupy Psalmy mądrościowe Psalmy liturgÂĂÂŔii deuteronomicznej Modlitwy różne Doktrynalne aspekty psalmów Starotestamentowe pojęcie dziękczynienia Królowanie Jahwe Rozdział VI: Historia Kronikarza Pierwsza i druga księga Kronik Księga Tytuł Data Forma literacka Cel Kronik Ezdrasz i Nehemiasz Chronologia Ojciec judaizmu Posłannictwo Kronikarza Rozdział VII: Księgi Machabejskie Pierwsza księga Machabejska Druga księga Machabejska Rozdział VIII: Pisma Rut Księga Posłannictwo Jonasz Posłannictwo Tobiasz Posłannictwo Baruch Posłannictwo Daniel Księga Forma literacka Hagada Peszer midrasz Apokalipsa Autor Uzupełnienia Uzupełnienie rozdziału 3 Rozdziały 13-14 Teologia historÂĂÂŔii Syn człowieczy (Dn 7,13-14) Estera Forma literacka Posłannictwo Judyta Posłannictwo Apendyks: Wartość i autorytet Starego Testamentu Napotkane trudności Niepożądany Stary Testament Poziomy znaczeniowe w Starym Testamencie Chrześcijańska interpretacja Starego Testamentu W stronę rozwiązania trudności Posługa teologÂĂÂŔii biblijnej Stary Testament - księga, na którą czekano Część trzecia: Wypełnienie: Nowy Testament RozdziaÓ I: Formacja EwangelÂĂÂŔii synoptycznych Słowa i czyny Jezusa Powiedzenia (logia) Opowieści Tradycja apostolska Nauczanie Krytyka form EwangelÂĂÂŔii synoptycznych Przedsynoptyczne jednostki literackie Liturgia Nauczanie misyjne Didache Fakt i interpretacja w tradycji Demitologizacja EwangelÂĂÂŔii Ewangeliści Krytyka redakcji Tradycja i redakcja Różne płaszczyzny redaktorskie Różne sytuacje życiowe Problem synoptyczny Fakt Zgodności Różnice Problem W stronę rozwiązania Teoria dwu źródeł Nowa teoria Dokumenty podstawowe Dokumenty pośrednie Ewangelie Rozdział II: Ewangelia św. Marka Autorstwo, przeznaczenie i data Świadectwo tradycji Styl Marka Schematyzacja Dwoistość Określenie czasu lub miejsca: wyrażenia dwustopniowe Podwójne pytania i antytetyczne paralelizmy Oratio obliqua i oratio recta Ewangelia Plan Cel EwangelÂĂÂŔii Marka Tajemnica mesjaniczna Rozdział III: Ewangelia św. Mateusza Autorstwo, przeznaczenie i data Plan Struktura Środowisko Mateusza Wspólnota, czyli Kościół, u Mateusza Kazanie na Górze Wielkie polecenie, Mt 28,18-20 Rozdział IV Ewangelia św. Óukasza  Autorstwo, przeznaczenie i data Plan Sługa słowa Historyk Ewangelista Cel Posłannictwo Óukasza Uniwersalizm Zbawca Bogaci i ubodzy Modlitwa, radość, pokój Rozdział V. Dzieje Apostolskie. . . . . . . . . .. . .409 Autor i data Cel i zakres Plan Źródła 1,12- 15,35 15,36- 28,29 Mowy Historyczność Doktryna Kerygmat Duch Święty Rozdział VI.~ Listy Pawłowe Listy Nowego Testamentu List zwykły a list-epistoła Język i styl Pawła Pierwszy i drugi list do Tesaloniczan Pierwszy list do Tesaloniczan Kościół w Tesalonice Cel i streszczenie listu Plan Drugi list do Tesaloniczan Cel i streszczenie Plan Listy większe List do Galatów Kościół w Galacji Plan Okoliczności napisania listu i streszczenie Pierwszy list do Koryntian Kościół w Koryncie Plan listu Okoliczności napisania listu i streszczenie Drugi list do Koryntian Okoliczności napisania listu i data Plan Streszczenie List do Rzymian Kościół rzymski Okoliczności napisania listu i data Plan Streszczenie Listy więzienne List do Filipian Kościół w Filippi Integralność Miejsce powstania i data Plan List do Filemona List do Kolosan Kościół w Kolosach Autorstwo i data Plan Pseudonimowość Streszczenie Błędy Kolosan List do Efezjan Przeznaczenie listu Autorstwo Plan Streszczenie Doktryna Kosmiczne zwierzchnictwo Chrystusa Kościół Misterium Listy pasterskie Wspólne cechy listów pasterskich Autorstwo Błędy Organizacja Kościoła Styl i słownictwo Pierwszy list do Tymoteusza Plan Streszczenie List do Tytusa Plan Streszczenie Drugi list do Tymoteusza Plan Streszczenie List do Hebrajczyków Okoliczności napisania listu Autorstwo, pochodzenie i data Struktura literacka Plan Wzorzec myślowy Rozdział VI: Listy powszechne List św. Jakuba Okoliczności napisania listu Streszczenie Pierwszy list św. Piotra Okoliczności napisania listu Autorstwo Streszczenie List św. Judy Cel Autorstwo Streszczenie Drugi list św. Piotra Cel Autorstwo Streszczenie Rozdział VIII: Pisma św. Jana Czwarta Ewangelia Autorstwo Etap 1 Etap 2 Etap 3 Etap 4 Etap 5 Specjalny charakter EwangelÂĂÂŔii św. Jana Stosunek do synoptyków Zarys EwangelÂĂÂŔii Ruch myślowy Tradycja Janowa Teologia Janowa Słowo Wiara Duch Trzy listy św. Jana Pierwszy list św. Jana Plan Cel Posłannictwo Drugi i trzeci list św. Jana Apokalipsa św. Jana Autorstwo Forma literacka Cel Plan Interpretacja Listy Wizje prorocze Część I: Kościół i Izrael (4-11) Część II: Kościół i Rzym pogański ( 12,1 - 20,15) Część III: Nowe Jeruzalem (21,1 - 22,5) Nota od wydawcy Indeks imion własnych, nazw etnicznych i geograficznych Słowo wstępne Biblia jest księgą zarówno historyczną, jak i doktrynalną, zawierającą objawienie, jakiego Bóg udzielił ludziom przez własne czyny i słowa. Biblia opowiada historię naszego zbawienia, stopniowego odsłaniania Bożego planu odkupienia poprzez oba Testamenty czy Przymierza, najpierw w Starym Przymierzu, zawartym między Bogiem a Izraelem i podtrzymywanym przez Boga mimo niewierności Jego Ludu Wybranego, następnie zaś w Nowym Przymierzu, dostępnym całej ludzkości i przypieczętowanym krwią syna tego ludu, który był także Synem Bożym. Ponadto Biblia ukazuje, jak każdy człowiek musi zawrzeć to Przymierze i trwać w nim, osiągając w ten sposób swe osobiste zbawienie. Mówi też nam, co musimy wiedzieć o Bogu i człowieku oraz co musi człowiek czynić, aby go Bóg zaakceptował. To słowo Boże jest przeznaczone dla każdego z nas, takjak było przeznaczone dla naszych dalekich przodków w wierze. Jest źródłem naszej wiary, podobnie jak i ich wiary. Aby dotrzeć do człowieka i przekazać posłannictwo zbawienia, słowo to "wcieliło się", tak jak Słowo Boże stało się ciałem dla zbawienia człowieka. Boskie słowo stało się "Księgą" czy raczej "Księgami" BiblÂĂÂŔii. I jak Słowo wcielone wzięło na siebie naszą całą ludzką kondycję, z wyjątkiem grzechu, tak też słowo Boże podlegało uwarunkowaniom ludzkiej mowy, z wyjątkiem błędu. Przekazywali je ludzcy autorzy, w których Boskie na- tchnienie nie tłumiło żadnej z cech, przynależnych im jako ludziom ich własnej epoki, własnego środowiska i własnej kultury. Te cechy charakterystyczne są odmienne u każdego natchnionego autora, różnią się także od naszych właściwości. Spisywanie ksiąg Starego i Nowego Testamentu odbywało się na przestrzeni tysiąclecia; ostatnią z tych ksiąg napisano niemal dwa tysiące lat temu. W ciągu tych trzech tysięcy lat oblicze świata wielokrotnie się zmieniało. Bóg mówił do starożytnych Izraelitów językiem ich czasów, przemawiając inaczej do tych, którzy wywędrowali z Egiptu wraz z Mojżeszem, inaczej zaś do powracających z wygnania wraz z Ezdraszem. Jezus mówił do Żydów swej doby. My zaś różnimy się zarówno od starożytnych Izraelitów, jak i od Żydów z czasów Chrystusa. Pisarze biblijni, którzy otrzymali i przekazywali święte posłanni- ctwo, byli Semitami, myślącymi i mówiącymi na sposób semicki. Nasz sposób myślenia nie jest ten sam co ich; używamy też innych terminów. Kościół został ustanowiony przez Boga jako strażnik i interpretator słowa~ lecz Biblia, uważana za księgę zawierającą to słowo, nie uchroniła się od dodatków, które mają wpływ na przekazywanie wszelkiego ludzkiego tekstu. Była przepisywana, a kopiści mylili się lub wprowadzali zmiany. Była tłumaczo- na, a tłumacze nie zawsze byli dokładni. Była wykładana, a komentatorzy nie zawsze ją dobrze rozumieli. Pomimo tego wszystkiego posłannictwo BiblÂĂÂŔii jest wiecznotrwałe i zachowuje ważność dla wszystkich ludzi wszelkich czasów oraz miejsc. W istocie rzeczy Biblia zawsze była najczęściej czytaną książką na świecie, a ludzie najrozmaitszego pochodzenia znajdowali na jej stronicach naukę prawdy oraz regułę życia. I właśnie dlatego, że pochodzi ona od Boga, ma uniwersalną ludzką wartość oraz niesie w sobie łaskę światła dla wszystkich ludzi dobrej woli. Niemniej sama tajemnica Boskiego posłannictwa oraz odmienność czasów i pojęć tych, którzy pierwsi ją przekazywali, i tych, którzy ją dzisiaj otrzymują, stanowią poważną trudność. Biblia objawia swe pełne bogactwo jedynie dzięki połączonej pracy egzegety i teologa, a skoro bogactwo BiblÂĂÂŔii jest niewyczerpal- ne, zadanie to nigdy się nie zakończy. Będzie się zawsze podejmowało wysiłki, aby znaleźć czystszy tekst lub wierniejsze tłumaczenie czy też, aby lepiej ją zrozumieć przez osadzenie jej na nowo w ludzkim kontekście, w jakim została najpierw spisana, oraz aby bardziej zgłębić jej Boskie znaczenie przez światło wiary. Jak rozmyślania nad życiem i czynami Jezusa nigdy nie wyświetlą całej tajemnicy Jego osoby, tak też badania nad Biblią nigdy całkowicie nie wyczerpią treści Bożego słowa. Studia biblijne są obowiązkiem każdego badacza, który wykorzystuje Pismo Święte w rozwijaniu własnej teologÂĂÂŔii czy też szuka w nim duchowego pokarmu oraz który będzie je głosił wiernym. Są one także interesujące dla laików, którzy rozsmakowali się w Piśmie Świętym na skutek ożywienia biblistycznego naszych czasów i którzy teraz uczestniczą głębiej w LiturgÂĂÂŔii Słowa w wyniku niedawnych reform. Obie grupy trzeba wprowadzić w te studia, wskazując im właściwy sposób odczytywania BiblÂĂÂŔii. Dla obu tych grup właśnie ojciec Harrington napisał niniejsze dzieło o świadectwie objawienia. Prawdziwą przyjemnością jest móc powiedzieć, iż zrealizował swoje zamierzenie w sposób godny podziwu. Jasno naszkicował mądre teologiczne wprowadzenie do całej BiblÂĂÂŔii. Wykorzys- tał najlepiej ugruntowane wnioski współczesnych badań wprowadzając nas w księgi zarówno Starego, jak i Nowego Testamentu. Czytelnicy przekonają się bez trudu, jak te twierdzenia ustalone przez biblistę harmonizują z nauką Kościoła, strażnika BiblÂĂÂŔii. Postępując za tym przewodnikiem będą się posuwać od ksiąg Obietnicy do ksiąg Wypełnienia, a to pisane słowo da im lepszą znajomość Słowa wcielonego, "Jezusa Chrystusa, ogniska obu Testamentów, Starego jako jego nadzieja, Nowego jako jego wzorzec, obu zaś jako ich jądro" (Pascal). Roland de Vaux OP Harvard University  Przedmowa Po kilku latach doświadczeń dydaktycznych jestem bardziej niż kiedykolwiek świadomy, że cierpimy na brak anglojęzycznego wprowadzenia do BiblÂĂÂŔii, które mogłoby stanowić podstawę kursu biblistyki dla studiujących Pismo Święte. Zarazem zaś nie ma żadnej w pełni zadowalającej pracy, którą można by polecić zainteresowanym laikom. Byłoby zarozumiałością utrzymywanie, że wprowa- dzenie niniejsze zaspokoi obie potrzeby czy bodaj jedną z nich, lecz jest ono próbą sprostania tym potrzebom. Jest zamierzone jako podręcznik, który dostarczy studiującym wiadomości podstawowych, a profesorowi pozostawi trochę więcej czasu na zajęcie się samym wykładaniem tekstu BiblÂĂÂŔii, co jest jego istotnym zadaniem. Ponieważ jest pomyślane jako "samotłumaczące się" - przynajmniej w dużym stopniu - ufam, iż posłuży także jako "samouczek" tym, którzy nie mogą korzystać z wykładów profesora. Takie przynajmniej są moje cele i tylko czas pokaże, czy udało się je osiągnąć, czy też nie. Mówiąc, że nie rozporządzamy żadną stosowną pracą, nie lekceważę wspaniałego Guide to the Bible.' Ale przyznać trzeba -jak sądzę- że praca ta może raczej zdezorientować studenta, który woli bardziej treściwe i sys- tematyczne przedstawienie sprawy. Ów Guide (czy francuski oryginał Initiation Biblique) został wyparty przez obszerną dwutomową Introduction a la Bible~ - zapewne najlepsze wprowadzenie do BiblÂĂÂŔii pióra uczonych katolickich. Czytelnik szybko zauważy, iż znalazłem w tej znakomitej pracy mocne oparcie. Mogę chyba rzec, że w konsekwencji niniejsze wprowadzenie do BiblÂĂÂŔii przedstawia wiernie poglądy niektórych najświetniejszych biblistów doby obecnej. Najważniejszą część tego wprowadzenia obejmują rozdziały II-VI części pierwszej, które omawiają kwestie natchnienia, bezbłędności oraz sensów biblijnych. W rozdziałach tych podążałem wyłącznie - tym się zadowalając - za uczonym, który jest uznanym autorytetem w tej dziedzinie: ojcem Pierre Benoit OP, profesorem Ecole Biblique i redaktorem "Revue Biblique". Ojciec Benoit stworzył na przestrzeni wielu lat, imponującą syntezę. Sądzę, że najkorzystniej- szym podejściem-alternatywą byłaby tu prezentacja i ocena różnych poglądów - będzie przedłożenie czytelnikom tej syntezy. Mogą oni być pewni, że każde zdanie zostało starannie wypracowane przez mistrza. Inne rzetelne opinie znajdą się w Apendyksie i będą zasygnalizowane w przypisach oraz bibliografii. Pozostaje mi podziękować ojcu Thomasowi C. Donlanowi OP z The Priory Press, który zamówił tę pracę; bez jego propozycji i zachęty nigdy bym się jej nie podjął. Winien też jestem szczególną wdzięczność swoim kolegom, ojcom Liamowi G. Walshowi OP oraz Thomasowi P. McInerneyowi OP, profesorom St. Mary's College, Tallaght, Irlandia, za staranne przeczytanie mojego rękopisu oraz cenną krytykę i sugestie. Dziękuję także ojcu Kevinowi A. Lynchowi CSP, który zezwolił mi łaskawie na swobodne wykorzystanie materiału zawartego w What as the Bible?, pracy opublikowanej przez The Paulist Press i chronionej prawem autorskim przez Towarzystwo Misyjne Świętego Pawła Apostoła.